Αρχική » Ναγκόρνο-Καραμπάχ – μια διαμάχη στη σκιά του Καυκάσου και ένας πόλεμος από το μέλλον

Ναγκόρνο-Καραμπάχ – μια διαμάχη στη σκιά του Καυκάσου και ένας πόλεμος από το μέλλον

0 comment 353 views

Του Κωνσταντίνου Ζαφειρίδη*

Εισαγωγή

Η διαμάχη και η σύγκρουση μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ δεν είναι κάτι καινούριο. Όπως πολλές παρόμοιες διαμάχες έχει περάσει διάφορες φάσεις και επίπεδα έντασης, για να φτάσει στο σήμερα και να παραμένει ουσιαστικά άλυτη. Η αρχή βρίσκεται στο 1988, κατόπιν ήρθε η πολεμική σύγκρουση την περίοδο 1991-1994, για να έρθει στον 21ο αιώνα, η σύγκρουση τεσσάρων ημερών το 2016 και η νέα σύγκρουση το 2020.

Το θέμα είναι εξαιρετικά δύσκολο να λυθεί καθώς και για τις δύο πλευρές η ορεινή περιοχή στα νότια του Καυκάσου είναι πολλά περισσότερα από μια απλή περιοχή. Πέρα από την ενδεχόμενη απώλεια εδαφών, η απώλεια του Ναγκόρνο- Καραμπάχ θα έχει πολύπλευρες συνέπειες εκατέρωθεν. Για τους Αρμενίους η περιοχή αντιπροσωπεύει στη συλλογική μνήμη, την αδιάκοπη και συνεχή πορεία του Αρμενικού έθνους και ταυτότητας, ως κομμάτι της Μεγάλης Αρμενίας κατά τον 2ο αιώνα π.Χ. Για τους Αζέρους, η περιοχή αποτελεί το λίκνο του έθνους και της εθνικής τους ταυτότητας. Η απώλεια του δεν θα σημάνει μόνο de facto και de jure παραχώρηση εδαφών. Για μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού θα σημάνει προδοσία της εθνικής αντίληψης και ιδέας.

Δεν πρέπει επίσης να παραγνωρίζουμε την εσωτερική πολιτική και οικονομική χρήση ενός τέτοιου ανοιχτού ζητήματος, καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συσπείρωση και αποπροσανατολισμό αλλά και για τη δικαιολόγηση των στρατιωτικών δαπανών, τα χρήματα για τις οποίες θα μπορούσαν να διατεθούν αλλού. Οι δύο χώρες ξοδεύουν με μεγάλη συνέπεια εδώ και αρκετά χρόνια τεράστια ποσά για τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς, ποσά που σε αναλογία ξεπερνούν και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ιστορική Αναδρομή

Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ καταλαμβάνει μια έκταση 8.332 τ. χιλιομέτρων, είναι σχεδόν διπλάσιο από τη νότια Οσσετία και πρωτεύουσα του είναι το Στεπανακέρτ. Ο πληθυσμός του είναι κυρίως Αποστολικοί Αρμένιοι.

Ο <<Μαύρος Κήπος στα βουνά>> ήταν αυτόνομη Oblast εντός της Σοβιετικής Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν. Μετά από έναν αιματηρό πόλεμο, η περιοχή αυτοανακηρύχθηκε ανεξάρτητη δημοκρατία με την υποστήριξη και προστασία της Αρμενίας, μέσω ενός διαδρόμου εντός του αζέρικου εδάφους. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι συγκρούσεις που ξεκίνησαν το 1988, κλιμακώθηκαν και η Αρμενία κατέλαβε εδάφη γύρω από το Ναγκόρνο-Καραμπάχ μέχρι την εκεχειρία του 1994.

Οι ρίζες του προβλήματος  μπορούν να αναζητηθούν στα τέλη της δεκαετίας του 1910 και τις αρχές της επόμενης, με την ένταξη του νότιου Καυκάσου στη Σοβιετική Ένωση και την εθνοτικό-εδαφική πολιτική που ακολουθήθηκε, παραχωρώντας σε διάφορες περιοχές(εθνοτικές) διαφορετικούς βαθμούς αυτονομίας. Για τους Αρμενίους τα κείμενα του Στράβωνα και του Πλινίου αποδεικνύουν πως η περιοχή ήταν αρμενική από τα αρχαία χρόνια. Οι Αζέροι από την πλευρά τους μιλούν για την πόλη Shusha του Χανάτου του Καραμπάχ που ιδρύθηκε από τον Panah Ali Khan στα 1750. Μετά την Ρωσική επικράτηση στον Ρωσοπερσικό πόλεμο (1826-1828) η περιοχή πέρασε σε