Αρχική » Ένας ήρωας που εμπνέει ακόμα

Ένας ήρωας που εμπνέει ακόμα

Η πυρπόληση της οθωμανικής ναυαρχίδας στη Χίο

0 comment 554 views

Του Μιχαήλ Κατσικαρέλη*

Η πυρπόληση της οθωμανικής ναυαρχίδας στη Χίο από τον Κωνσταντίνο Κανάρη

Στις 7 Ιουνίου του 1822 ακριβώς πριν 200 έτη, ο Ψαριανός Κωνσταντίνος Κανάρης με το πλήρωμα του, τους συντροφοναύτες του, κατόρθωσε να πυρπολήσει την ναυαρχίδα του Οθωμανού ναυάρχου Καρά Αλή στο λιμάνι της Χίου· ένα αξιομνημόνευτο γεγονός με μεγάλη στρατιωτική αλλά και συμβολική σημασία. Τούτο το επετειακό κείμενο, έρχεται να τιμήσει την ηρωική αυτή πράξη που έλαβε χώρα στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου· και ακόμα με το μικρό του λιθαράκι στους Δέλτους της Ιστορίας να συμβάλλει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης του Αγώνα των Ελλήνων το ‘21, ο οποίος τους χάρισε το πανανθρώπινο αγαθό της ελευθερίας.

Η πολικοστρατιωτική κατάσταση των Ελλήνων κατά τον 2ο χρόνο της Επανάστασης

Στις αρχές του 1822 η Ελληνική Επανάσταση είχε καταφέρει να εδραιωθεί στην Στερεά Ελλάδα, στην Πελοπόννησο και σε αρκετά νησιά του Αιγαίου, ενώ τα οθωμανικά κάστρα που δεν καταλήφθηκαν σε αυτές τις γεωγραφικές περιοχές, αποκλείστηκαν από ξηρά και θάλασσα. Οι Έλληνες είχαν καταφέρει να οργανωθούν πολιτικά μέσω του Συντάγματος της Επιδαύρου και η πρώτη ελληνική κυβέρνηση δημιούργησε στοιχειώδης κρατικές δομές την ίδια περίοδο.

Όμως, η εξάλειψη της απειλής του Αλή Πασά των Ιωαννίνων τον Γενάρη του 1822, αποδέσμευσε μεγάλο όγκο στρατευμάτων που ετοίμαζαν το Μάιο την κάθοδό τους στον Μοριά υπό τον Δράμαλη Πασά. Παράλληλα ένας αιγυπτιακός στόλος ετοιμάζονταν στην Αλεξάνδρεια για να καταπνίξει την Επανάσταση στην Κρήτη.

Η ύψωση των επαναστατικών λαβάρων στη Χίο στις αρχές Μαρτίου με την βοήθεια των Σαμιωτών του Λυκούργου Λογοθέτη, καταθορύβησε τον Σουλτάνο Μαχμούτ τον Β΄. Η εγγύτητα της πολυπληθούς Χίου με την Μ.Ασία πάνω στους βασικούς άξονες του ναυτεμπορίου του Αιγαίου, έθετε σε κίνδυνο τα τεράστια εμπορικά κέρδη του λιμανιού της Σμύρνης. Την ίδια στιγμή αφαιρούσε από τον οθωμανικό κορβανά τα έσοδα των φόρων από την ξακουστή χιώτικη μαστίχα αλλά και από ένα πλήθος ναυτιλιακών δραστηριοτήτων στις οποίες επιδίδονταν οι Χιώτες έμποροι. Η Χίος συν τοις άλλοις θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εν δυνάμει θαυμάσιο στρατηγικό ορμητήριο του ναυτικού των Ελλήνων.

Για την καταστολή της Επανάστασης στην Χίο οι Οθωμανοί κινητοποίησαν ένα τρίκροτο, τρία άλλα Πλοία της Γραμμής, έξι φρεγάτες, δύο βρίκια και πολλά άλλα μεταφορικά σκάφη, συνολικά 22 πλοία, τα οποία την αποφράδα εκείνη Μεγάλη Πέμπτη αποβίβασαν εφτά χιλιάδες στρατού στο νησί. Η αιματηρή κατάπνιξη της Επανάστασης της Χίου που ακολούθησε προκάλεσε τον αποτροπιασμό στην Ευρώπη αλλά και ένα ισχυρό αίσθημα θέλησης στους υπόλοιπους Έλληνες για εκδίκηση.

Η αντιμετώπιση του οθωμανικού στόλου του Καρά Αλή

Ο στόλος του Καρά Αλή ελλιμενίστηκε κατόπιν στο λιμάνι της Χίου με απώτερο σκοπό την ένωση με την αιγυπτιακή αρμάδα του Μεχμέτ Αλή αμέσως μετά την αποβίβαση αιγυπτιακών στρατευμάτων στην Κρήτη. Ακολούθως θα ενίσχυε την προέλαση του Δράμαλη Πασά στο Μοριά σύμφωνα το έργο του ιστορικού Δημήτρη Φωτιάδη «Κανάρης». Σύμφωνα με το «Αρχείο της Κοινότητας της Νήσου Ύδρας» δημοσιευμένο από τον Αντώνιο Λιγνό, το Κοινό της Ύδρας σε επιστολή την 10ης Απριλίου προς την Προσωρινή Διοίκηση των Ελλήνων, μια τέτοια ένωση θα δημιουργούσε «μία εχθρική υπέρογκος δύναμις, ήτις ημπορούσε να διευθυνθή ακωλύτως διά όποιο μέρος θελήση». Παρά τις μεγάλες οικονομικές δυσχέρειες, εξασφαλίστηκε ένα σεβαστό ποσό στα μέσα Απριλίου με το οποίο αρματώθηκαν 63 πλοία από τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά, όπως αναφέρεται σε επιστολή της 11ης Απριλίου του Μινιστέριου των Ναυτικών προς την Βουλή των Ψαρών σύμφωνα με το μνημειώδες έργο του Κωνσταντίνου Νικόδημου «Υπόμνημα περί της Νήσου Ψαρών». Τα πλοία αυτά, αφού ενώθηκαν στη θαλάσσια περιοχή των Ψαρών, επιχειρούσαν συνεχώς από τα τέλη Απριλίου ως και τα τέλη Μαΐου προσπαθώντας να εισέλθουν στα Στενά της Χίου κυρίως από τον Νότο.

Ο πλους εκτελούνταν συνήθως υπό αντίξοες καιρικές συνθήκες αφενός για να διασώσουν δυστυχείς Χιώτες που γλίτωσαν από τις σφαγές, αφετέρου για να μπορέσουν να προκαλέσουν όσο δυνατόν περισσότερες απώλειες περιορίζοντας τα Οθωμανικά πλοία στη Χίο, σύμφωνα με επιστολές του Κοινού των Ψαρών όπως παρατίθενται στο εκδοθέν «Αρχείο της νήσου Ψαρών» από τον Καθηγητή Βασίλειο Σφυροέρα. Για αρκετές ημέρες και νύχτες οι Έλληνες ναυτικοί προσχωρούσαν όσο μπορούσαν πιο κοντά στο λιμάνι της Χίου με σκοπό τις πυρπολικές επιθέσεις, ενώ οι Οθωμανοί ανοίγονταν στα ανοιχτά όταν τα ελληνικά πλοία πλησίαζαν αρκετά προς απόκρουσή τους. Στο ναυτικό εγχείρημα των τριών νήσων συνεισέφεραν από πλευράς ανεφοδιασμού ένα πλήθος επαναστατημένων νησιών όπως η Σάμος με κρασί και άλλειμα, ξύγκι δηλαδή για το παλάμισμα των πλοίων, η Τήνος με πρόβατα και βόδια, η Νάξος με κρέατα και κρασιά αλλά και άλλα νησιά όπως η Μύκονος, η Πάτμος καθώς και ναυτότοποι όπως η Κύμη Ευβοίας.

O Κωνσταντίνος Κανάρης, Karl KrazeisenΔυστυχώς οι έριδες που ταλάνιζαν τον ελληνικό στόλο, που είχε έρθει αντιμέτωπος με το πρόβλημα της μισθοδοσίας των πληρωμάτων και που δεν είχε άμεσες επιτυχίες αφού τ