Χάσκα= Προέρχεται από το ρήμα «χάσκω» το οποίο σημαίνει ανοίγω υπερβολικά το στόμα.
Από άκρη σε άκρη της Ελλάδας , την περίοδο της Αποκριάς συναντάμε πλήθος πολιτιστικών δρώμενων και αναβιώσεις εθίμων. Πολλά από αυτά τα δρώμενα έχουν σατιρικό και όχι τόσο χριστιανικό χαρακτήρα αφού παρουσιάζουν ομοιότητες με τελετουργικά δρώμενα της Αρχαίας Ελλάδας. Υπάρχουν ωστόσο , έθιμα πιο αγνά , πιο παραδοσιακά, πιο κοντά στον θεσμό της οικογένειας. Ένα από αυτά είναι το λεγόμενο έθιμο Χάσκας , Χλάτσκας ή διαφορετικά Λάμκα. Η ονομασία του εθίμου διαφοροποιείται ανάλογα την περιοχή στην οποία βρισκόμαστε. Σε μέρη της Θεσσαλίας χρησιμοποιούν την λέξη Χάσκα για να περιγράψουν το έθιμο ενώ σε περιοχές της Μακεδονίας έχει επικρατήσει ο όρος Λάμκα από την τοπική σλαβική διάλεκτο.
Η αναβίωση λοιπόν του εθίμου Λάμκα, Χάσκας ή Χλάτσκας πραγματοποιείται την Κυριακή της Αποκριάς την λεγόμενη Κυριακή της Συγχώρεσης , μία ημέρα πριν την Καθαρά Δευτέρα.
Διαδικασία Αναβίωσης
Προς πραγματοποίηση του εθίμου είναι απαραίτητα τρία πράγματα:
- Ένα καλά βρασμένο και ξεφλουδισμένο αυγό
- Ένας πλάστης (σουκάλο διαφορετικά στην τοπική διάλεκτο)
- Μια κλωστή , σπάγκος
Στο ένα άκρο της κλωστής δένεται ο πλάστης ενώ αντίστοιχα από την άλλη πλευρά δένεται το αυγό. Για να ξεκινήσει η αναβίωση του εθίμου όλη η οικογένεια κάθεται σε θέση οκλαδόν, σχηματίζοντας έναν κύκλο. Στην μέση του κύκλου , βρίσκεται όρθιο το μεγαλύτερο σε ηλικία μέλος της οικογένειας συνήθως αρσενικού γένους (παππούς ή μπαμπάς). Ο γηραιότερος λοιπόν άνδρας της οικογένειας παίρνει στα χέρια του την κατασκευή με τον πλάστη και το αυγό και αρχίζει να το κουνά σαν εκκρεμές μπροστά από τα στόματα μικρών και μεγάλων της οικογένειας. Αυτοί προσπαθούν να αρπάξουν το αυγό αποκλειστικά και μόνο με το στόμα τους χωρίς να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους , τα οποία συνήθως είναι δεμένα στο πίσω μέρος του σώματός τους.
Όποιος καταφέρει να «χάψει» το αυγό θεωρείται τυχερός και συνήθως παίρνει κάποια ανταμοιβή. Είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι την ώρα , που ξεκινάει ο γηραιότερος άνδρας να κουνάει το αυγό , φωνάζει δυνατά την φράση «με άσπρο αυγό κλείνω το στόμα το βράδυ της Αποκριάς και με κόκκινο αυγό το ανοίγω το βράδυ της Ανάστασης». Με αυτό δίνεται το προμήνυμα έναρξης της περιόδου νηστείας καθώς και της προσωπικής προσπάθειας στην διάρκεια αυτής.
Μετά την λήξη του εθίμου , οι νεότεροι ασπάζονται τα χέρια των γηραιότερων ζητώντας τους συγχώρεση για τα μικρά και μεγάλα λάθη τους, ενώ παράλληλα τους εύχονται Καλή Σαρακοστή και έπειτα Καλή Ανάσταση. Αξίζει να σημειωθεί , ότι για κάποιους η χρήση του αυγού είναι συμβολική , καθώς πιστεύουν ότι αυτό αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της περιόδου του Πάσχα ενώ αντίθετα πολλοί θεωρούν ότι αυτό θα φέρει καλή τύχη και αφθονία στα σπιτικά τους.
Σήμερα, το έθιμο Χάσκας ή Λάμκα παρατηρείται ότι ελάχιστα έχει διατηρηθεί σε ορισμένες μόνο περιοχές της χώρας. Θα λέγαμε ότι το συγκεκριμένο δρώμενο έχει φθαρεί στον χρόνο και μάλιστα τείνει να εξαφανιστεί εντελώς. Υπάρχουν φυσικά πολιτιστικοί σύλλογοι αλλά και μεμονωμένα οικογένειες, όπου μέχρι και σήμερα προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανή την αναβίωση του εθίμου.
Βιβλιογραφία
- ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΣΥΓΧΩΡΕΣΗΣ (ΛΑΜΚΑ) ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΔΕΣΣΑΪΚΗ ΛAΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΣΤΙΑ (video photos). TASTV.gr | Τα νέα της Πέλλας LIVE. (2018, February 14). https://www.tastv.gr/article/me-epityhia-ethimo-tis-syghoresis-lamka-apo-tin-edessaiki-laografiki-estia-video-photos
- Vlaxos, T. (2021, March 1). Home. – vlaxoxoria.gr. https://vlaxoxoria.gr/to-ethimo-tis-chaskas/
- Press, E. (2023, April 19). Αποκριάτικα έθιμα: η χάσκα. https://www.elniplex.com/%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1-%CE%AD%CE%B8%CE%B9%CE%BC%CE%B1-%CE%B7-%CF%87%CE%AC%CF%83%CE%BA%CE%B1/
Πηγή εικόνας
Βιογραφικό συντάκτριας
https://greekhumans.com/h-dimitra-typoy-syntaktria-sto-greekhumans/