Του Αριστείδη Ρούνη*
Εισαγωγή στην Ιστορία
Όπως είδαμε σε προγενέστερο άρθρο μας, το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ
https://greekhumans.com/ti-onomazoume-akadhmaikh-historia/
Ακούμε συνεχώς για Ιστορία γενικά! Ποια η ιστορία αυτού του λαού για παράδειγμα ή πότε διεξήχθη αυτή η μάχη. Ωστόσο, η Ιστορία δεν είναι κάτι γενικό, δεν είναι μια απλή διαδικασία, αλλά κάτι ειδικό. Πάντως είναι μια επιστήμη, είναι δηλαδή ένας επιστημονικός κλάδος ιδιαίτερα, θα λέγαμε δημοφιλής παγκοσμίως. Ειδικότερα, η ακαδημαϊκή ιστορία αποτελεί την επιστήμη που εξετάζει το παρελθόν με επιστημονικές μεθόδους. Βασίζεται κυρίως στην έρευνα των πηγών. Ερευνά τις πράξεις των ανθρώπων, όχι μια απέραντη θάλασσα γεγονότων.
Οι πηγές του Ιστορικού
Όπως είδαμε σε προγενέστερο άρθρο μας, το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ
https://greekhumans.com/ta-eidh-twn-phgvn-sthn-istoria/
Ο ιστορικός δεν γράφει ιστορία από τη φαντασία του, αλλά με βάση τις σωζόμενες πηγές του ιστορικού παρελθόντος. Στηρίζεται οπότε, σε στοιχεία, σε πηγές, που έχει στη διάθεσή του. Θα επιλέξουμε ένα είδος πηγών για να κάνουμε απλή αναφορά.
Οι οπτικοακουστικές πηγές
Όπως είδαμε σε προγενέστερο άρθρο μας, το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ
https://greekhumans.com/opthkwakoysthkes-pigais-pos-analuwnte/
Είναι γεγονός πως στις μέρες μας ένα από τα σημαντικά εργαλεία ενός ερευνητή – ιστορικού αποτελούν οι οπτικοακουστικές πηγές, όπως για παράδειγμα ένα ντοκιμαντέρ ή μια ταινία ιστορικού περιεχομένου. Η αξιοποίηση τους δηλαδή, στην ιστορική έρευνα πραγματοποιείται περισσότερο από τα προηγούμενα χρόνια. Ο όρος «οπτικοακουστικός» ετυμολογείται ως αυτός που είναι αποτέλεσμα εικόνας και ήχου.
Βασικές Χρονολογικές Περίοδοι της Ιστορίας
Στο προγενέστερο άρθρο μας, το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ
https://greekhumans.com/vasikes-chronologikes-periodoi-ths-istorias/
περιγράφονται όλες οι βασικές χρονολογικές περίοδοι της ιστορίας.
Για τον Ιστορισμό
Ας περάσουμε τώρα όμως, στο κυρίως θέμα του παρόντος κειμένου. Θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε το ιστοριογραφικό ρεύμα του ιστορισμού. Αυτός άσκησε κριτική ως σύνολο στις παλαιότερες μορφές ιστοριογραφικής αντίληψης και πρακτικής; Αρχικά θα τις επισημάνουμε και έπειτα θα προσεγγίσουμε το τι είναι «Ιστορισμός».
Παλαιότερες μορφές ιστοριογραφικής αντίληψης και πρακτικής
Στις αρχές του 19ου αιώνα έχουμε στο δυτικό κόσμο μια σημαντική τροποποίηση στη μέθοδο έρευνας, συγγραφής και διδασκαλίας της ιστορίας, διότι οι πανεπιστημιακοί μετέβαλαν την ιστορία σε υπόθεση επαγγελματιών. «Η πάλη ανάμεσα στον ιστορικό-παλιατζή και στον ιστορικό-φιλόσοφο, στο σχολαστικό επιστήμονα και στον κύριο με την καλή ανατροφή, θα τερματισθεί με τη νίκη του επιστήμονα πάνω στο φιλόσοφο»[1]. Ως τότε υπήρχαν δύο κυρίαρχες παραδόσεις γραφής της ιστορίας: Η μία ήταν κυρίως αρχαιογνωστική και μαθησιακή. Αντιθέτως, η άλλη ήταν λογοτεχνική[2]. Επιπρόσθετα, η ιστορία των φιλοσόφων του Διαφωτισμού, που αγωνίσθηκαν για να καταστήσουν την ιστορία ορθολογική και ανοικτή στις ιδέες της προόδου, δεν αντικατέστησε την αντίληψη περί παραδειγματικής ιστορίας. Έτσι, η ιστορία διέφυγε της μεγάλης επιστημονικής επανάστασης κατά τον 17 και 18ο αιώνα. Η αντίληψη αυτή επέζησε μέχρι την αντικατάστασή της από τον ιστορισμό[3].
Ο Ιστορισμός
Το ιστοριογραφικό ρεύμα του Ιστορισμού αναδύεται στα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα σε γερμανικά πνευματικά περιβάλλοντα. Αποτελεί ρεύμα ιδεών όπου, παρά τις επιμέρους διαφωνίες μεταξύ των εκπροσώπων του, κεντρική αρχή είναι η εξής: «κατανόηση ενός φαινομένου ίσον γνώση της ιστορίας του». Αυτό σημαίνει πως τα πάντα είναι ιστορία και τα πάντα πρέπει να μελετώνται ιστορικά[4]. Οι Γερμανοί ιστορικοί Νίμπουρ και Ράνκε άνοιξαν νέους ορίζοντες στη συγγραφή της ιστορίας[5]. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ιστορισμός υφίσταται μόνο στη Γερμανία. Επιπλέον, έχουμε το βρετανικό, τον ελληνικό και το γαλλικό ιστορισμό. Τον γερμανικό ιστορισμό μαζί με τη γαλλική του παραλλαγή πρέπει να τους προσεγγίσουμε ως ένα ενιαίο ιστοριογραφικό παράδειγμα. Ο ενιαίος χαρακτήρας προκύπτει από τις κοινές μεθοδολογικές τους αρχές. Γενικά, ο ιστορισμός (Historismus) χαιρετίσθηκε ως πνευματική πρόοδος[6].
Η Σχολή των Annales – Καινοτομίες στην Ιστορία
Όπως είδαμε σε προγενέστερο άρθρο μας, το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ
https://greekhumans.com/h-sxolh-tvn-annales-kainotomies-sthn-istoria/
Η έκδοση το 1929, του περίφημου επιστημονικού περιοδικού “Annales d’histoire economique et sociale” αναδείχθηκε σε τομή για το μέλλον της ιστοριογραφίας. Ως αντίδραση στη γεγονοτολογική – συμβαντολογική θεώρηση του Ιστορικισμού ή Ιστορισμού, εμφανίστηκε τον 20ο αιώνα η Γαλλική Ιστοριογραφική Σχολή των Annales. Δημιουργήθηκε και λειτούργησε με πυρήνα το ομώνυμο περιοδικό.
Επίλογος
Άρα, αυτό που προκύπτει από τα παραπάνω είναι ότι στην Επιστήμη της Ιστορίας, έχουμε 2 βασικές Θεωρίες – Ρεύματα. Από τη μια είναι ο Ιστορισμός και από την άλλη πλευρά τα Annales. Τα Annales έρχονται να αντιδράσουν στον Ιστορισμό και να προάγουν την διεπιστημονικότητα της Ιστορίας.
Σχόλια-Πηγές
[1] Ζακ Λε Γκοφ, Ιστορία και μνήμη, (Αθήνα: Νεφέλη, 1998), σ.222
[2] Γκέοργκ Ίγκερς, Η Ιστοριογραφία στον 20ο αιώνα-, Από την επιστημονική αντικειμενικότητα στην πρόκληση του μεταμοντερνισμού (Αθήνα: Νεφέλη, 2006), σ.39
[3] Ζακ Λε Γκοφ, Ιστορία και μνήμη, σ.221-222.
[4] Ιωάννης Κουμπουρλής, «Ιστορισμός και Ιστορικισμός», https://courses.eap.gr/pluginfile.php/143449/mod_page/content/19/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82%20new.pdf (Ημερομηνία πρόσβασης 03/04/2024).
[5] Παναγιώτης Νταβαρίνος, «Ο γερμανικός ιστορισμός του 19ου αιώνα και η νεότερη βαλκανική ιστοριογραφία», https://blogs.sch.gr/panta1947/2016/06/06/%CE%BF-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-19%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B9%CF%8E%CE%BD%CE%B1-2/ (Ημερομηνία πρόσβασης 01/04/2024).
[6] Γκέοργκ Ίγκερς, Η Ιστοριογραφία στον 20ο αιώνα, 43,44,46
Πηγή εικόνας
https://www.offlinepost.gr/2021/09/20/leopold-von-ranke-o-pateras-tis-istorikis-epistimis/
*Βιογραφικό συντάκτη
https://greekhumans.com/general/