«Mερικά από τα πιο τραυματικά, τα πιο διαιρετικά και τα πιο σκοτεινά επεισόδια της ιστορίας αναδύθηκαν πρώτα στη δημόσια ιστορία».
Όταν μιλάμε για την ιστορία, συνήθως σκεφτόμαστε μία αλληλουχία εμβληματικών γεγονότων, μεγάλες προσωπικότητες και καθοριστικές ημερομηνίες, το μυαλό μας πηγαίνει στα σχολικά μας βιβλία. Ωστόσο, αν προσπαθήσουμε να ξεφύγουμε για λίγο από τον ορισμό της ιστορίας με γιώτα κεφαλαίο, θα παρατηρήσουμε ότι η επαφή μας με το παρελθόν είναι πιο διάχυτη και ταυτόχρονα πιο πυκνή απ’ όσο νομίζουμε. Από τις κινηματογραφικές και τηλεοπτικές οθόνες, μέχρι την οθόνη του υπολογιστή ή του κινητού μας, από την αίθουσα μίας φωτογραφικής έκθεσης, μέχρι το stage μίας συναυλίας, καθημερινά «σκοντάφτουμε» πάνω στο παρελθόν, συζητάμε για τα νοήματά του και «τσακωνόμαστε» γι’ αυτά στα social media.
Αυτή την διαρκή και σύνθετη σχέση μας με το παρελθόν, τις αιτίες και τους λόγους που συγκεκριμένες πτυχές του γίνονται ξανά επίκαιρες, καθώς και τις αναπαραστάσεις και τις επιτελέσεις του στην δημόσια σφαίρα, εξετάζει η Δημόσια Ιστορία. Για όλα τα παραπάνω συζητάμε με τον Χάρη Αθανασιάδη, καθηγητή Δημόσιας Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και διευθυντή του μεταπτυχιακού προγράμματος «Δημόσια Ιστορία» στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Τελικά, κ. Αθανασιάδη, πόσο συχνά καταναλώνουμε και πόσο συχνά παράγουμε ιστορία έξω από τις ακαδημαϊκές αίθουσες; Και με ποιους τρόπους;
Την ιστορία, θέλουμε δε θέλουμε, τη συναντάμε παντού. Αρχικά, όπως είπατε, ως μάθημα, στα σχολικά μας θρανία. Ακόμα και αν μας εκνευρίζει, επειδή καλούμαστε να απομνημονεύσουμε δεκάδες ονόματα και ημερομηνίες, ακόμα και αν την εκδικούμαστε καίγοντας τελετουργικά τα εγχειρίδια στο τέλος της χρονιάς, η σχολική ιστορία πετυχαίνει τον βαθύτερο στόχο της, διαμορφώνει το βλέμμα μας για το εθνικό παρελθόν. Για παράδειγμα όλοι ξέρουμε ότι οι τρεις μεγάλες στιγμές στη βιογραφία του ελληνικού έθνους είναι η Αρχαιότητα, το Βυζάντιο και το νεωτερικό κράτος που προέκυψε από την Επανάσταση του 1821. Έχουμε δηλαδή ενστερνισθεί και αφομοιώσει απολύτως αυτό που οι ιστορικοί ονομάζουν «τρίσημο σχήμα» ή «σχήμα της συνέχειας». Το εμπεδώσαμε ασύνειδα από το γεγονός και μόνο ότι στην Δ΄ Δημοτικού διδασκόμαστε Αρχαία Ιστορία, στην Ε΄ Βυζαντινή και στην ΣΤ΄ Νεώτερη – και αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται ξανά στο Γυμνάσιο και ξανά στο Λύκειο. Αυτά τα αρχικά σχήματα που δομούνται στο σχολείο ενισχύονται αργότερα ή αναθεωρούνται από τους πολλαπλούς τρόπους με τους οποίους το παρελθόν εισβάλλει στη δημόσια σφαίρα. Για παράδειγμα, παρότι δεν έχουμε πλέον ανθηρή κινηματογραφική βιομηχανία, είναι εντυπωσιακή η ανταπόκριση που βρίσκουν οι λιγοστές δραματικές ταινίες ιστορικού περιεχομένου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η «Σμύρνη μου αγαπημένη». Όταν βγήκε στους κινηματογράφους πρόπερσι, τέτοιες περίπου ημέρες, έκοψε γύρω στα 300 χιλ. εισιτήρια, ανταγωνίστηκε επάξια το σίκουελ του Spiderman (No Way Home), ενώ ως θεατρική παράσταση παιζόταν διαρκώς από το 2014 και είχε ξεπεράσει τις 600 χιλ. εισιτήρια. Σε αυτούς να προσθέσουμε και όσους την είδαν στην πλατφόρμα Netflix. Τόσο η ταινία όσο και η παράσταση είχαν απήχηση διότι ανταποκρίνονταν στις προσδοκίες του κοινού, ενίσχυαν τις ήδη διαμορφωμένες παραδοχές του. Αντίθετα ό,τι δεν ταιριάζει, ό,τι ενοχλεί, δεν βρίσκει θέση ή στριμώχνεται στο περιθώριο. Δεν πρόκειται δηλαδή να δούμε ελληνική ταινία για τους μουσουλμάνους που εκτοπίστηκαν από την Ελλάδα το 1922, ούτε για τη βία που άσκησαν οι Έλληνες στην Μικρασία. Μόνο αν είμαστε ήδη υποψιασμένοι θα αναζητήσουμε στη λογοτεχνία βιβλία όπως το «Αθώοι και φταίχτες» της Μάρως Δούκα ή το «Γκιακ» [:Αίμα] του Δημοσθένη Παπαμάρκου. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσαμε να μιλάμε για τα δημόσια γλυπτά που γεμίζουν με ιστορικό νόημα τον αστικό ιστό (από τον Κολοκοτρώνη της Σταδίου έως την Μελίνα της Αρεοπαγίτου), για τηλεοπτικές σειρές που εικονογραφούν υποφωτισμένες πτυχές (όπως το «Βραχιόλι της φωτιάς»), για τις φευγαλέες διαμάχες στο διαδίκτυο που όμως έρχονται και επανέρχονται (όπως αυτή για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου). Τη δημόσια ιστορία τη συναντάμε παντού, ακόμη και στα συρτάρια του σπιτιού μας, όταν οι παλιές φωτογραφίες μας φέρνουν αντιμέτωπους με τη μικρή οικογενειακή μας ιστορία, η οποία συνομιλεί περισσότερο από όσο νομίζουμε με τη μεγάλη, την κοινωνική και πολιτισμική.
Πηγή είδησης – εικόνας
Ολόκληρη η είδηση εδώ
Η Ομάδα του GreekHumans