Βασικά Πεδία Μελέτης της Δημόσιας Ιστορίας

Βασικά Πεδία Μελέτης της Δημόσιας Ιστορίας

Ταξίδι στη Δημόσια Ιστορία

Του Αριστείδη Ρούνη*

Σε αυτό το κείμενο θα γίνει μια προσπάθεια παράθεσης κρίσιμων εννοιών στη Δημόσια Ιστορία.

https://greekhumans.com/pws-orizetai-h-dhmosia-istoria/

Ο ορισμός

«Δημόσια Ιστορία» (Public History στην αγγλική γλώσσα), ΔΙΣ από εδώ και πέρα, είναι η μελέτη των τρόπων με τους οποίους το παρελθόν ανασυγκροτείται, διαχέεται και αποτυπώνεται στη δημόσια σφαίρα. Αυτό πραγματοποιείται, μέσα από τις τελετές και τους εορτασμούς, τα μνημεία και τα μουσεία, τα σχολεία και τους άλλους κρατικούς θεσμούς, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τον κινηματογράφο, το διαδίκτυο».^[1] Ο ορισμός της ΔΙΣ δεν είναι απλή υπόθεση. Πρώτον, διότι το εύρος της είναι μεγάλο. Δεύτερον, διότι η ΔΙΣ δεν είναι απλώς ένα πεδίο αποκλειστικά ιστορικού ενδιαφέροντος όπως πχ η κοινωνική ή η πολιτισμική ιστορία. Το ενδιαφέρον της ΔΙΣ είναι α) η σχέση της με το παρόν, πολύ λιγότερο με το παρελθόν και β) η σχέση της με ένα κοινωνικό ακροατήριο που ξεπερνά κατά πολύ τους ιστορικούς.^[2]

Στόχος ΔΙΣ

Η ΔΙΣ αποτελεί το πεδίο εκείνο της ιστοριογραφίας που αναπτύσσεται ανεξάρτητα από την ακαδημαϊκή έρευνα. Αποσκοπεί, κατά περίπτωση, στην πληροφόρηση, στην υψηλή εκλαΐκευση, στην καταγραφή της τραυματικής μνήμης. Επιπλέον, στοχεύει στη συσχέτιση μνήμης και ταυτότητας, στην ιστορική αφύπνιση, στην ψυχαγωγία και την καλλιέργεια ενός κοινού, που δεν είχε ποτέ επαφή με την επιστημονική διάσταση της ιστορίας. Σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζεται ως κίνημα που στρέφει τα φώτα της προσοχής στις φωνές εκείνες που δεν βρίσκουν συνήθως θέση στην παραδοσιακή αντίληψη περί ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας.

Σχέση ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας – ΔΙΣ

Παρά ταύτα, η ακαδημαϊκή ιστοριογραφία αρθρώνει αναφορικά με το πεδίο της ΔΙΣ μια δυναμική και αμφιθυμική σχέση. Αυτό, διότι και οι ακαδημαϊκοί ιστορικοί συμμετέχουν στις διεργασίες παραγωγής ιστορικού νοήματος στον δημόσιο χώρο. Παράλληλα, η επιστημονικοποίηση του πεδίου της ΔΙΣ σχετίζεται με διεργασίες, όπως η παρουσία των σπουδών της μνήμης ή του τραύματος, των πολιτισμικών σπουδών, της κοινωνιολογίας της κουλτούρας και της πολιτισμικής και λογοτεχνικής θεωρίας και την κοινωνική εμβέλεια της προφορικής ιστορίας.^[3]

https://greekhumans.com/peri-dhmosias-istorias/

Με τον όρο ΔΙΣ εννοούμε τις πολλαπλές αποτυπώσεις και χρήσεις του παρελθόντος στη δημόσια σφαίρα, την ιστορική κουλτούρα που διαμορφώνεται από μουσεία, αρχεία, μνημεία, τελετές, εκπαίδευση, μέσα μαζικής ενημέρωσης, διαδίκτυο, κινηματογράφο, τηλεόραση, κλπ. Η μελέτη αυτής της «εφαρμοσμένης» ιστορίας αποτελεί αντικείμενο της ΔΙΣ, ενώ σκοπός της είναι η εκπαίδευση των ανθρώπων που επιθυμούν να απασχοληθούν επαγγελματικά σε μουσεία, πολιτιστικά ιδρύματα, τοπικούς συλλόγους, εκδοτικούς οργανισμούς, στην παραγωγή ιστορικού οπτικο-ακουστικού υλικού, κλπ. Η ΔΙΣ ως επιστημονική δραστηριότητα ακολουθεί τις μεθόδους της ακαδημαϊκής Ιστορίας αλλά ταυτόχρονα απευθύνεται στο ευρύτερο κοινό.^[4]

Η ακαδημαϊκή καταξίωση της ΔΙΣ

Η ΔΙΣ αναπτύχθηκε και καθιερώθηκε ακαδημαϊκά στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (Η.Π.Α) κατά τη δεκαετία του 1970. Σήμερα, στις Η.Π.Α, η ΔΙΣ περιλαμβάνεται ως μάθημα στα προπτυχιακά προγράμματα των τμημάτων Ιστορίας και ως αυτόνομο μεταπτυχιακό πρόγραμμα που οδηγεί σε μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης σε δεκάδες πανεπιστήμια. Επιπλέον, στις Η.Π.Α υπάρχει η αντίστοιχη ένωση National Council forPublic History, η οποία εκδίδει το τριμηνίαιο περιοδικό Public Historian. Στην Ευρώπη η ΔΙΣ έκανε την εμφάνιση της μόλις κατά την τελευταία δεκαετία, κυρίως στα μεταπτυχιακά προγράμματα αρκετών πανεπιστημίων, όπως για παράδειγμα στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, το Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, το Τρίνιτυ Κόλλετζ του Δουβλίνου, το Πανεπιστήμιο της Γάνδης, κ.ά. Τέλος, εντός της τελευταίας μόλις πενταετίας αναπτύχθηκε σε διεθνές επίπεδο ιδιαίτερη κινητικότητα γύρω από το πεδίο της ΔΙΣ. Η κινητικότητα οδήγησε στην ίδρυση της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τη ΔΙΣ (International Federation for Public History), η οποία το 2016 οργάνωσε το τρίτο διεθνές συνέδριο της στην Μπογκοτά της Κολομβίας.^[5] Είναι πολύ σημαντικό να επισημανθεί πως «ΔΙΣ είναι η ιστορία που παράγεται έξω από τα πανεπιστήμια, έξω από τα ερευνητικά κέντρα, εκτός των τειχών».^[6]

Σχέση Ιστορίας – ΔΙΣ

H Ιστορία και η ΔΙΣ είναι δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στο παρελθόν. Η επιστημονική ή ακαδημαϊκή Ιστορία στηρίζεται στην ακαδημαϊκή έρευνα, ελέγχει διαρκώς τη μέθοδό της, όπως και τη γνησιότητα και την αξιοπιστία των πηγών της. Η ΔΙΣ αναπτύσσεται ανεξάρτητα από την ακαδημαϊκή έρευνα. Πεδίο της είναι συνήθως τα τραύματα, οι διαιρεμένες και τραυματισμένες μνήμες. Θέτει ζητήματα ηθικής, παραδειγματισμού και συναισθήματος, που δεν έχουν θέση στην Ιστορία των ιστορικών. Στην παραγωγή της ΔΙΣ συνεισφέρουν δημοσιογράφοι, σκηνοθέτες, λογοτέχνες, υπεύθυνοι αρχείων και μουσείων, ξεναγοί του ιστορικού τουρισμού, και όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Χ. Φλάισερ, «επιπροσθέτως, ανακατεύονται και ταχυδακτυλουργοί, τσαρλατάνοι ή αρνητές. Δηλαδή όχι μόνο ιστοριοδίφες, συγγενείς εξ αγχιστείας, ερασιτέχνες, εραστές, αλλά και βιαστές της ιστορίας».^[7]

Η ΔΙΣ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα λειτουργεί το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (Π.Μ.Σ) στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο (Ε.Α.Π). Με την ολοκλήρωση του, προγράμματος οι φοιτητές και φοιτήτριες θα είναι σε θέση μεταξύ άλλων να αντιλαμβάνονται τη σημασία της ΔΙΣ ως διακριτού επιστημονικού πεδίου, να εκλαϊκεύουν την ακαδημαϊκά παραγόμενη ιστορική γνώση, να αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες για την παραγωγή ιστορικού υλικού και να επιμελούνται ιστορικά ντοκιμαντέρ και ιστορικές σελίδες στο διαδίκτυο.^[8]

https://greekhumans.com/i-ennoiodotisi-tis-dimosias-historias/

Η εννοιοδότηση της Δημόσιας Ιστορίας

Τόσο ο όρος “ΔΙΣ” όσο και ο αντίστοιχος ακαδημαϊκός κλάδος είναι ελάχιστα γνωστοί στην Ελλάδα σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στο εξωτερικό. Η ΔΙΣ είναι σχετικά νέα έννοια. Ακόμη πιο πρόσφατα έχει αναγνωριστεί ως, ενδεχομένως νόθο, παιδί της μητρικής επιστήμης. Η ΔΙΣ δεν περιλαμβάνει το, εσωστρεφές από τη φύση του, ακαδημαϊκό κομμάτι της ιστορικής κουλτούρας, την έρευνα και τη διδασκαλία στα αμφιθέατρα- αλλά διεκδικεί περίπου όλα τα υπόλοιπα. Αποσκοπεί στην ιστορική αφύπνιση, την ενημέρωση και ενδεχομένως την επιμόρφωση του κοινού αυτού, του «ανειδίκευτου» συνολικού πληθυσμού, του «λαού» για τον οποίο τα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων δε διαθέτουν αρκετά θρανία.^[9]

Τι είναι τελικά η ΔΙΣ

Εν ολίγοις, ΔΙΣ είναι ό,τι τριγύρω μας φιλοδοξεί να αφηγείται κάτι για το παρελθόν και σε μας τους παραλήπτες μένει να κρίνουμε την «ορθότητα» των αφηγήσεων. Σημαντικό φορέα της ΔΙΣ αποτελούν και τα μνημεία που δεν έχουν πια το άλλοτε πανίερο ή και ιδεολογικά απαραβίαστο status μαυσωλείων έξω από τη ζώσα κοινωνία αλλά τείνουν να ενσωματώνονται σε αυτήν ως μεστά νοήματος σημεία επαφής με την παρελθούσα πραγματικότητα. Παράδειγμα για αυτό είναι το μνημείο Ολοκαυτώματος στο Βερολίνο, για το οποίο ο δημιουργός εξέφραζε την επιθυμία να γίνει ένας τόπος στον οποίο να πηγαίνει κανείς ευχαρίστως και τα παιδιά.^[10]

Με τι ασχολείται η ΔΙΣ

Αναπτύσσεται προνομιακά γύρω από τα κομβικά επεισόδια του τελευταίου αιώνα, στα οποία η μνήμη παίζει καθοριστικό ρόλο. Τρία τέσσερα από αυτά έρχονται και ξανάρχονται επίμονα στη δημόσια σφαίρα. Γίνονται μάλιστα αντικείμενο αντιπαραθέσεων, παλιότερα στον Τύπο, σήμερα πιο διευρυμένα στα social media. «Ένα τραυματικό, ο ξεριζωμός του ελληνισμού της Μικρασίας και του Πόντου, ένα συγκρουσιακό, ο Εμφύλιος, κι ένα εξεγερτικό, επαναστατικό, το Πολυτεχνείο. Γι’ αυτά τα τρία, πρώτα παγιώθηκε μια ΔΙΣ και μετά ήρθε η ιστορική έρευνα. Πρώτα δημοσιεύτηκαν μαρτυρίες, στήθηκαν τηλεοπτικές εκπομπές και αφιερώματα στον Τύπο, οργανώθηκαν εκδηλώσεις μνήμης και θεσμοθετήθηκαν επέτειοι και ύστερα ήρθαν οι ιστορικοί με τις ενδελεχείς μελέτες τους».^[11]

https://greekhumans.com/einai-h-dhmosia-istoria-episthmonikos-tomeas/

Η ΔΙΣ ως επιστημονικός κλάδος

Η ιστορία είναι παντού. Είναι στα βιβλία ιστορίας που γράφτηκαν από ακαδημαϊκούς στα πανεπιστήμια και βρίσκεται σε εκδηλώσεις και εκθέσεις γκαλερί τέχνης και βιβλιοθήκες.

Ως επιστημονικός κλάδος, η ΔΙΣ ενδιαφέρεται να κατανοήσει πώς δημιουργούνται και ερμηνεύονται οι ιστορίες στην ευρύτερη κοινότητα. Αυτή ορίζεται ως «η πρακτική της ιστορίας από ακαδημαϊκά καταρτισμένους ιστορικούς που εργάζονται για δημόσιους φορείς ή ως ελεύθεροι επαγγελματίες εκτός πανεπιστημίων». Οι δημόσιοι ιστορικοί εξετάζουν φαινόμενα όπως ο μεταβαλλόμενος εορτασμός της Ημέρας Anzac στην Αυστραλία και οι τρέχουσες συζητήσεις για τα ιστορικά μνημεία. Τα ακαδημαϊκά πεδία των Μελετών Μνήμης, της Ιστορικής Συνείδησης και της Ιστοριογραφίας έχουν σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν στην κατανόηση αυτής της διάστασης της δημόσιας ιστορίας.^[12]

https://greekhumans.com/to-antikeimeno-ths-dhmosias-istorias/

Η ΔΙΣ κυριαρχείται από μύθους και αφηγήσεις φορτισμένες συναισθηματικά. Και την ώρα που η επιστημονική ιστορία γίνεται όλο και πιο σοβαρή, λύνει προβλήματα της εθνικής συγκρότησης, η ΔΙΣ – σχολικά εγχειρίδια, τηλεόραση, εκλαϊκευτικά βιβλία- αναπαράγει στερεότυπα, συνήθως μέσω ερασιτεχνών λογίων.^[13]

https://greekhumans.com/ti-onomazoume-akadhmaikh-historia/

Ιστορία

Ακούμε συνεχώς για Ιστορία γενικά! Ποια η ιστορία αυτού του λαού για παράδειγμα ή πότε διεξήχθη αυτή η μάχη.

Ωστόσο, η Ιστορία δεν είναι κάτι γενικό, δεν είναι μια απλή διαδικασία, αλλά κάτι ειδικό. Είναι μια επιστήμη, είναι δηλαδή ένας επιστημονικός κλάδος ιδιαίτερα, θα λέγαμε δημοφιλής παγκοσμίως.

Η ακαδημαϊκή ιστορία

Ας δούμε λοιπόν η ιστορία ή αλλιώς η ακαδημαϊκή ιστορία τι είναι. Αποτελεί την επιστήμη που εξετάζει το παρελθόν με επιστημονικές μεθόδους. Βασίζεται κυρίως στην έρευνα των πηγών. Ερευνά τις πράξεις των ανθρώπων.

Που παράγεται και διδάσκεται;

Παράγεται δε και διδάσκεται σε πανεπιστημιακούς χώρους. Με άλλα λόγια είναι το πεδίο εκείνο της επιστήμης που θεραπεύεται εντός μιας αίθουσας διδασκαλίας. Επικεντρώνεται κυρίως στην ανασύσταση του παρελθόντος και στην έρευνα, ενώ χαρακτηρίζεται από την εγκυρότητα αλλά και την αμφιλεγόμενη εσωστρέφεια της ιστορικής κουλτούρας. Στην ακαδημαϊκή ιστορία, ο επιστήμονας εστιάζει στην αρχειακή μελέτη και παράγει γνώση αποκλειστικά από αυτή. Η μόνη σχέση του είναι με άλλους επιστήμονες.

Ποια είναι τα εργαλεία του ιστορικού;

Ο ιστορικός δεν γράφει ιστορία από τη φαντασία του, αλλά με βάση τις σωζόμενες πηγές του ιστορικού παρελθόντος. Στηρίζεται οπότε, σε στοιχεία, σε πηγές, που έχει στη διάθεσή του.

Τα βασικά είδη πηγών

Τα βασικά είδη πηγών είναι τα παρακάτω:

(α) Πρωτογενείς ή άμεσες πηγές: προέρχονται από τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο του παρελθόντος που εξετάζουμε. Είναι δηλαδή σύγχρονες των ιστορικών γεγονότων που μελετούμε (π.χ. αυτούσιες ομιλίες και κείμενα ιστορικών προσώπων, αρχαιολογικά ευρήματα κ.ά.)

(β) Δευτερογενείς ή έμμεσες πηγές: αποτελούν μεταγενέστερες ερμηνείες των ιστορικών γεγονότων που εξετάζουμε. Δεν είναι δηλαδή σύγχρονες των ιστορικών γεγονότων που μελετούμε (π.χ. τα ιστοριογραφικά έργα, τα σχόλια και οι ερμηνείες μεταγενέστερων ιστορικών κ.ά.)^[14]

https://greekhumans.com/ta-eidh-twn-phgvn-sthn-istoria/

Τα εργαλεία του ιστορικού

Κατηγορίες πηγών

Οι κατηγορίες πηγών είναι οι παρακάτω σε 2 κατηγοριοποιήσεις:

(α) Πρωτογενείς ή άμεσες

Προέρχονται από τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο του παρελθόντος που εξετάζουμε. Είναι δηλαδή σύγχρονες των ιστορικών γεγονότων που μελετούμε (π.χ. αυτούσιες ομιλίες και κείμενα ιστορικών προσώπων, αρχαιολογικά ευρήματα κ.ά.). Είναι οι πηγές οι οποίες συνετέθησαν ή δημιουργήθηκαν από πρωταγωνιστές ή αυτόπτες μάρτυρες την ίδια εποχή κατά την οποία λάμβανε χώρα το υπό εξέταση ζήτημα ή σε ύστερη εποχή . Άρθρα εφημερίδων, διπλωματικά έγγραφα ξένων πρεσβειών, νόμοι και επίσημες στατιστικές, αποκτήματα ή αναμνήσεις πρωταγωνιστών αποτελούν μόνο μερικές από τις πρωτογενείς πηγές που αφορούν τα θέματά μας.

(β) Δευτερογενείς ή έμμεσες

Αποτελούν μεταγενέστερες ερμηνείες των ιστορικών γεγονότων που εξετάζουμε. Δεν είναι δηλαδή σύγχρονες των ιστορικών γεγονότων που μελετούμε (π.χ. τα ιστοριογραφικά έργα, τα σχόλια και οι ερμηνείες μεταγενέστερων ιστορικών κ.ά.)

(γ) Εκούσιες

(δ) Ακούσιες

και

(α) Επίσημες

(β) Ανεπίσημες

(γ) Δημοσιευμένες

(δ) Αδημοσίευτες.

(ε) Θησαυρισμένες ή καταγεγραμμένες.

(στ) Αθησαύριστες ή άγνωστες.

Τα είδη των πηγών

(α) Γραπτές

Οτιδήποτε αποτελεί γραπτό κείμενο (π.χ. επίσημα κρατικά έγγραφα, άλλα επίσημα έγγραφα, ανεπίσημα ιδιωτικά έγγραφα, γραπτές μνημονικές πηγές, επιγραφές, λογοτεχνία, ιστοριογραφικά κείμενα κ.ά.)

Επίσημα κρατικά έγγραφα – άλλα επίσημα έγγραφα
Ανεπίσημα και ιδιωτικά έγγραφα
Γραπτές μνημονικές πηγές
Εφήμερες πηγές
Λογοτεχνικά κείμενα
Ιστοριογραφικά κείμενα
Κείμενα άλλων επιστημών
Γλώσσα.

(β) Παραστατικές

Οτιδήποτε δεν είναι γραπτό κείμενο (π.χ. χάρτες, γραφικές παραστάσεις, στατιστικοί πίνακες, γελοιογραφίες, κόμικς, πίνακες ζωγραφικής, έργα τέχνης, φωτογραφίες, αφίσες, ακουστικές – ηχητικές πηγές, απτικές πηγές: κτίρια, εργαλεία, όπλα, σκεύη, στολές, όπλα, ιστορικοί τόποι, ιστορικά μνημεία κ.ά.).

Οπτικές πηγές: εικαστικά δημιουργήματα
φωτογραφίες, σκίτσα, γελοιογραφίες, αφίσες
κινηματογράφος, τηλεόραση, χάρτες, διαγράμματα, γραφήματα.
Ακουστικές – ηχητικές πηγές: ραδιόφωνο, ομιλίες, μουσική και τραγούδια, προφορικές πηγές.
Απτικές πηγές – κατάλοιπα υλικού πολιτισμού.
Ιστορικοί τόποι.
Πηγές μεικτού τύπου: μουσεία – πινακοθήκες και

σχεδόν όλα τα είδη.^[15]

https://greekhumans.com/vasikes-chronologikes-periodoi-ths-istorias/

Η Ιστορία διαχωρίζεται σε ορισμένες βασικές χρονολογικές περιόδους. Αυτές είναι οι παρακάτω:

Προϊστορία (2.5 εκ. χρόνια πριν – 10000 π.Χ)

Η προϊστορία είναι η περίοδος μεταξύ της εμφάνισης των πρώτων ανθρώπων και της εφεύρεσης των συστημάτων γραφής. Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις δείχνουν την εξέλιξη των ανθρώπων, τη χρήση λίθινων εργαλείων και τις πρώιμες μορφές γραφής σε αυτό το τεράστιο χρονικό διάστημα.

Η προϊστορία περιλαμβάνει τη Λίθινη Εποχή, την εποχή που οι πρώτοι άνθρωποι άρχισαν να χρησιμοποιούν πέτρινα εργαλεία.

Αρχαιότητα

6000 π.Χ. – 476 μ.Χ.: Η αρχαία ιστορία είναι η χρονική περίοδος στην ιστορία μεταξύ της δημιουργίας του ανθρώπινου πολιτισμού και της πτώσης των αρχαίων αυτοκρατοριών.

Η Εποχή του Χαλκού ξεκινά εδώ, γύρω στο 3000 π.Χ. και σηματοδοτεί τη μετάβαση των ανθρώπων από τη χρήση πέτρινων εργαλείων στον μπρούτζο.

Στην αρχαία ιστορία εμπίπτει επίσης η Εποχή του Σιδήρου, που αρχίζει το 1200 π.Χ. και τελειώνει το 600 π.Χ. Ως εκ τούτου, η Κλασική Εποχή περιλαμβάνεται επίσης σε αυτήν την περίοδο της ιστορίας, ξεκινώντας γύρω στο 1000 π.Χ. με την εμφάνιση των σιδερένιων εργαλείων. Η Κλασική περίοδος αναφέρεται κυρίως στην Αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη.

Νεολιθική Περίοδος (7000 – 2800 π.Χ.)

Προκεραμική Περίοδος (7000 – 6000 π.Χ.)

Πρώιμη Νεολιθική Περίοδος (6000 – 5000 π.Χ.)

Μέση Νεολιθική Περίοδος (5000 – 4000 π.Χ.)

Ύστερη Νεολιθική Περίοδος (4000 – 3200 π.Χ.)

Εποχή του Χαλκού (3200 – 1050 π.Χ.)

Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200 – 2000 π.Χ.)

Πρωτοκυκλαδική περίοδος Κυκλαδικός πολιτισμός (3300 – 2000 π.Χ.)

Πρωτοκυκλαδική Περίοδος Ι Κυκλαδικός πολιτισμός (3300 – 2900 π.Χ.)

Πρωτοκυκλαδική Περίοδος ΙΙ Κυκλαδικός πολιτισμός (2900 – 2300 π.Χ.)

Πρωτοκυκλαδική Περίοδος ΙΙΙ Κυκλαδικός πολιτισμός (2300 – 2000 π.Χ.)

Μέση Εποχή του Χαλκού (2000 – 1580 π.Χ.)

Μεσοκυκλαδική περίοδος Κυκλαδικός πολιτισμός (1900 – 1600 π.Χ.)

Μεσοκυκλαδική Περίοδος Ι-II Κυκλαδικός πολιτισμός (1900 – 1700 π.Χ.)

Μεσοκυκλαδική Περίοδος ΙΙΙ Κυκλαδικός πολιτισμός (1700 – 1600 π.Χ.)

Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1580 – 1050 π.Χ.)

Υστεροκυκλαδική περίοδος Κυκλαδικός πολιτισμός (1600 – 1100 π.Χ.)

Υστεροκυκλαδική Περίοδος Ι Κυκλαδικός πολιτισμός (1600 – 1480 π.Χ.)

Υστεροκυκλαδική Περίοδος ΙΙ Κυκλαδικός πολιτισμός (1480 – 1380 π.Χ.)

Υστεροκυκλαδική Περίοδος ΙΙΙ Κυκλαδικός πολιτισμός (1380 – 1100 π.Χ.)

Γεωμετρική περίοδος (1050 – 700 π.Χ.)

Πρωτογεωμετρική περίοδος (1050 – 900 π.Χ.)

Πρώιμη Γεωμετρική περίοδος (900 – 850 π.Χ.)

Μέση Γεωμετρική περίοδος (850 – 760 π.Χ.)

Ύστερη Γεωμετρική περίοδος (760 – 700 π.Χ.)

Αρχαϊκή περίοδος (700 – 480 π.Χ.)

Πρώιμη Αρχαϊκή Περίοδος (700 – 575 π.Χ.)

Μέση Αρχαϊκή Περίοδος (575 – 535 π.Χ.)

Ύστερη Αρχαϊκή Περίοδος (535 – 480 π.Χ.)

Κλασική περίοδος (480 – 323 π.Χ.)

Πρώιμη Κλασική Περίοδος (480 – 450 π.Χ.)

Μέση Κλασική περίοδος (450 – 400 π.Χ.)

Ύστερη Κλασική περίοδος (400 – 323 π.Χ.)

Ελληνιστική περίοδος (323 – 31 π.Χ.)

Πρώιμη Ελληνιστική περίοδος (323 – 220 π.Χ.)

Μέση Ελληνιστική περίοδος (220 – 150 π.Χ.)

Ύστερη Ελληνιστική περίοδος (150 – 31 π.Χ.)

Ρωμαϊκή περίοδος (31 π.Χ. – 324 )

Παλαιοχριστιανικοί Χρόνοι (300 – 700 )

Μεσαιωνική περίοδος (476 – 1492)

Γνωστή και ως Μεσαίωνας, αυτή η χρονική περίοδος στην ιστορία ανάμεσα στην πτώση των αρχαίων πολιτισμών και στην αρχή της Αναγέννησης σηματοδότησε το τέλος μιας συγκεντρωτικής ευρωπαϊκής εξουσίας, την ανάπτυξη των παγκόσμιων θρησκειών και το σχηματισμό νέων βασιλείων.

Βυζαντινή περίοδος (324 – 1453 )

Πρώιμη Βυζαντινή Περίοδος (324 – 843 )

Μέση Βυζαντινή Περίοδος (843 – 1204 )

Ύστερη Βυζαντινή Περίοδος (1204 – 1453 )

Λατινοκρατία (1204 – 1600 )

Η Αναγέννηση (14ος αιώνας – 17ος αιώνας)

Εντάσσοντας την Πρώιμη Σύγχρονη Περίοδο της ιστορίας, η Αναγέννηση ήταν η χρονική περίοδος της ιστορίας που είδε αυξημένες ευρωπαϊκές εξερευνήσεις, την εφεύρεση του τυπογραφείου και την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου. Σημαντικές οικονομικές, πολιτικές, πολιτιστικές και θρησκευτικές εξελίξεις σε όλο τον κόσμο, με στρατιωτική επέκταση να εμφανίζεται παράλληλα με αυξανόμενες συγκρούσεις μεταξύ των εθνών.

Οθωμανική περίοδος (1453 – 1821 )

Ύστερη Σύγχρονη Περίοδος (1750 – 1945)

Γνωστή και ως εποχή της επανάστασης, η ύστερη σύγχρονη περίοδος στην ιστορία είναι εκείνη μεταξύ της Βιομηχανικής Επανάστασης και του τέλους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (Β΄ ΠΠ).

Νεότερη Ιστορία (19^ος – 20^ος αιώνας)

Σύγχρονη Ιστορία (1945 – σήμερα)

Σύγχρονη ιστορία θεωρείται η περίοδος μετά τον Β΄ΠΠ και μέχρι σήμερα.^[16]

https://greekhumans.com/mnhmeia-apoteloun-forea-dhmosias-istorias/

Επιπρόσθετα, η Δ.ΙΣ «μελετά τον τρόπο με τον οποίο το παρελθόν εισβάλλει στο παρόν».^[17]

Μνημεία

Περνώντας στα μνημεία, αυτά είναι οικοδομήματα που μας θυμίζουν κάτι. Μνημονεύουν κάποιο ιστορικό γεγονός. Η λέξη “μνημεία” προέρχεται από τη μνήμη. Μπορεί να είναι κάποιο άγαλμα, ένας αδριάντας, ένας οικίσκος, κάποιο γλυπτό.

“Τα μνημεία κουβαλούν το παρελθόν στο παρόν”

Κυριότερο σημείο για τα μνημεία είναι το εξής: Το παρελθόν εισβάλλει στο παρόν με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα ο αδριάντας του Στρατηγού Σαράφη στα Τρίκαλα. Αυτό είναι ένα μνημείο, μέσω του οποίου επισημαίνεται η δράση αυτής της ιστορικής προσωπικότητας. Τους δημόσιους ιστορικούς τους αφορούν επίσης οι διαμάχες, που αναπτύσσονται γύρω από τις παραπάνω εισβολές.^[18]

https://greekhumans.com/traymatiko-gegonos-syllogikh-mnhmh-h-lhthi/

Επιπρόσθετα, η ΔΙΣ «μελετά τον τρόπο με τον οποίο το παρελθόν εισβάλλει στο παρόν».^[19]

Μνημεία

Ένας από αυτούς τους τρόπους είναι τα μνημεία. Αυτά είναι οικοδομήματα που μας θυμίζουν κάτι. Μνημονεύουν κάποιο ιστορικό γεγονός. Η λέξη “μνημεία” προέρχεται από τη μνήμη. Μπορεί να είναι κάποιο άγαλμα, ένας ανδριάντας, ένα ηρώο, ένας οικίσκος, κάποιο γλυπτό, ένα μαρμάρινο μνήμα ή μια προτομή. Στην παραγωγή της ΔΙΣ συνεισφέρουν δημοσιογράφοι, και υπεύθυνοι μουσείων, «επιπροσθέτως, ανακατεύονται, όχι μόνο ιστοριοδίφες, αλλά και παραχαράχτες της ιστορίας».^[20] Επομένως, μέσα από τα μνημεία ένα ευρύ κοινό θα συζητήσει με το παρελθόν.

Συλλογική μνήμη

Ειδικότερα, η συλλογική μνήμη μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα, σε άμεση σχέση με τις ανάγκες της ταυτότητας στο παρόν. Ένα από αυτά μπορεί να είναι το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη.^[21] Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας. Βέβαια, στην πορεία της συγκρότησής της, η συλλογική μνήμη συγκεκριμένων ομάδων διασταυρώνεται με αντίπαλες εκδοχές.^[22] Η ΔΙΣ είναι ένα πεδίο που σχετίζεται με αυτή, χωρίς να ταυτίζεται με μαζί της.^[23] Η συλλογική μνήμη δημιουργεί συλλογική ταυτότητα, όπως για παράδειγμα η εθνική ταυτότητα. Άρα, συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα, μέσα από το παρελθόν, τη μνήμη. Τα μέσα που γίνεται αυτό είναι οι τελετές, οι εορτασμοί και η ανέγερση μνημείων.^[24]

Λήθη

Είναι προφανές ότι εκτός από την τραυματική μνήμη στις μέρες μας υπάρχει και η λήθη. Παρόλο που ένα τραυματικό γεγονός αποτελεί μια ανείπωτη τραγωδία, υπάρχει η λήθη στην πολιτική, στην εκπαίδευση ή και στην κοινωνία γενικότερα. Εξαρτάται συνήθως από τις απόψεις του κάθε ανθρώπου. «Η μνήμη, η ιστορία και η λήθη είναι σαν τις πλεξούδες. Χρειάζονται τρεις πλεξούδες για να πλεχτούν. Και οι τρεις βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση κατασκευάζοντας και διαμορφώνοντας από κοινού το παρελθόν».^[25]

Κάποιοι πολίτες της σημερινής Ελλάδας μπορεί να μην αποδίδουν σημασία στα μνημεία και τη συλλογική μνήμη για ένα τραυματικό γεγονός. Ωστόσο, η πλειοψηφία των πολιτών συμμετέχει σε διάφορες τελετές μνήμης. Άρα, η μνήμη των πολιτών ενισχύεται, σε αντίθεση με τη λήθη σε μερίδα των πολιτών. Είναι γεγονός πως η εθνική και θρησκευτική ταυτότητα στην Ελλάδα είναι συνδεδεμένη με τραυματικά γεγονότα. Άρα, συνυπάρχουν η συλλογική μνήμη, άρα και η τραυματική μνήμη με τα ιστορικά γεγονότα και τη λήθη.

https://greekhumans.com/h-prosfygikh-mnhmh-einai-traymatikh/

Τραυματική μνήμη

Η τραυματική μνήμη αποτελεί ένα σημαντικό δομικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης ενός λαού.^[26]

Τι είναι όμως, η συλλογική μνήμη;

Συλλογική μνήμη

Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο άρθρο μας, το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ

https://greekhumans.com/traymatiko-gegonos-syllogikh-mnhmh-h-lhthi/

η συλλογική μνήμη μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα. Ένα από αυτά μπορεί να είναι για παράδειγμα το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής και κατ’ επέκταση τα προσφυγικά ρεύματα των Ελλήνων της Μικρασίας, του Πόντου και της Θράκης. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη.^[27] Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας. Η συλλογική μνήμη δημιουργεί συλλογική ταυτότητα. Άρα, συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα, μέσα από τη μνήμη. Τα μέσα που γίνεται αυτό είναι οι τελετές, οι εορτασμοί και η ανέγερση μνημείων.^[28]

Το τραύμα

Βασικό στοιχείο της τραυματικής μνήμης είναι το τραύμα. Η έννοια αυτού είναι συνδεδεμένη με την ιστορική συνείδηση του 20^ου αιώνα. Ιστορική συνείδηση σημαίνει πως τοποθετούμε το τραύμα στα ιστορικά του συμφραζόμενα. Αξίζει να αναφερθεί ότι το τραύμα δεν έχει μόνο την έννοια της λαβωματιάς. Επιπρόσθετα, νοείται και ο ψυχικός παράγοντας. Συμβάλλει στη δημιουργία ιστορικής συνείδησης. Στην Ελλάδα για τη Μικρασιατική καταστροφή ως τραύμα του προσφυγικού πληθυσμού της, δεν άρχισαν να συζητούν αμέσως μετά από αυτή. Πέρασαν τουλάχιστον σαράντα έτη.^[29] Επομένως, υφίσταται η τραυματική μνήμη των Ελλήνων, που διαμορφώνεται μέσα και από το μνημεία. Τα μνημεία να επισημάνουμε πως δεν αφορούν μόνο τραυματικά γεγονότα, αλλά αφορούν και χαρούμενες σελίδες της ελληνικής ιστορίας.

Προσφυγική μνήμη

Περνώντας στη προσφυγική μνήμη, «Η Μικρασιατική Καταστροφή και η προσφυγιά αποτελούν θεμελιακά στοιχεία διαμόρφωσης της ιστορικής μνήμης και κουλτούρας στη σύγχρονη Ελλάδα». Η προσφυγική μνήμη του μικρασιατικού ελληνισμού συναντάται στις ιστορίες των Ελλήνων που κατάγονται από την Μικρά Ασία. Η μνήμη αυτή αποτελεί εθνική μνήμη, με θεσμοθετημένες ημέρες μνήμης για τον μικρασιατικό ελληνισμό. Σε όλες τις εκδοχές της πρόκειται για μια μνήμη που είναι δραματική, άρα τραυματική μνήμη.^[30]

Όπως προκύπτει από τα παραπάνω, η προσφυγική μνήμη στην περίπτωση των Ελλήνων της Μικρασίας, του Πόντου και της Θράκης είναι τραυματική. Ένα τραυματικό γεγονός δύσκολα θα μεταπέσει στο πεδίο της λήθης. Άρα, συνυπάρχουν η συλλογική μνήμη, η τραυματική μνήμη και η προσφυγική μνήμη.

Σύμφωνα με ρήση του Γιώργου Σεφέρη, «Η μνήμη, όπου κι αν την αγγίξεις πονεί!^[31]

https://greekhumans.com/h-sxolh-tvn-annales-kainotomies-sthn-istoria/

Η έκδοση το 1929, του περίφημου επιστημονικού περιοδικού “Annales d’histoire economique et sociale” αναδείχθηκε σε τομή για το μέλλον της ιστοριογραφίας. Ως αντίδραση στη γεγονοτολογική-συμβαντολογική θεώρηση του Ιστορικισμού ή Ιστορισμού, εμφανίστηκε τον 20ο αιώνα η Γαλλική Ιστοριογραφική Σχολή των Annales. Δημιουργήθηκε και λειτούργησε με πυρήνα το ομώνυμο περιοδικό.

Εκπρόσωποι της σχολής

Τα δύο πιο σημαντικά πρόσωπα αυτής είναι ο Marc Bloch και ο Lucien Febvre. Υπήρξαν μαθητές του Karl Lambrecht.

O Bloch υπήρξε Γάλλος ιστορικός με ειδίκευση στη Μεσαιωνική Ιστορία, ενώ ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την Κοινωνική Ιστορία. Γεννήθηκε το 1886, σπούδασε στο École Normale Supérieure. Το 1944 εκτελέστηκε, διότι ήταν εβραϊκής καταγωγής και στη διάρκεια της ναξιώτικης κατοχής συμμετείχε στη αντίσταση.

Ο Febvre ήταν και αυτός Γάλλος ιστορικός, με ερευνητικό ενδιαφέρον για τους Νεότερους Χρόνους. Και οι δύο ιστορικοί είχαν μια κοινή πεποίθηση, δηλαδή να διευρύνουν την Ιστορία και τη συνεργασία της με τις Κοινωνικές Επιστήμες. Γεννήθηκε το 1878. Σπούδασε στη Γαλλία. Ασχολήθηκε με την ιστορία και την γεωγραφία.

Καινοτομίες των Annales

Τα Annales προσπάθησαν να καταστήσουν σαφή την ανάγκη που προέκυπτε για την διεπιστημονικότητα και τη γενικότερη συνδιαλλαγή και συνεργασία της ιστορίας με άλλες επιστήμες και ιδιαίτερα με τις ανθρωπιστικές. Η ιστορία αποκτά διεπιστημονικό χαρακτήρα και μετατρέπεται σε καθολική επιστήμη. Είναι το κέντρο και η κατάληξη όλων των κοινωνικών επιστημών. Επισημαίνεται δηλαδή η διεπιστημονική συνεργασία που προώθησε η σχολή εξαρχής^[32]. Τα Annales πραγματοποιούν «άνοιγμα» προς αρκετούς επιστημονικούς τομείς, όπως για παράδειγμα η κοινωνιολογία. Επομένως, όπως γράφει ο Κόκκινος, σημαντικό είναι το γνώρισμα της σχολής των Annales που αφορά στον απεγκλωβισμό της ιστορικής θεματολογίας από την διπλωματικο-πολιτική ιστορία και την ιστορίας των πολιτικών θεσμών^[33].

Η σχολή των Annales προτείνει την «επεξεργασία κατάλληλου ερωτηματολογίου, με τη βοήθεια του οποίου κατασκευάζεται και οριοθετείται το αντικείμενο της έρευνας», όπως σημειώνει η Μπενβενίστε^[34]. Στη σχολή των Annales, οι ιστορικοί και τα έργα τους προσδιορίζονται από την αντίθεσή τους στο επιστημολογικό παράδειγμα του θετικισμού, στην ιστοριογραφική παράδοση που κυριαρχούσε από τον 19ο αιώνα έως τις μέρες τους.

Συμπερασματικά, η Σχολή των Annales είναι αρκετά σημαντική για την Ιστορία της Ιστορίας, αλλά και κάθε επιστήμης. Ο λόγος είναι η μεγάλη διεπιστημονικότητα που διαθέτει. Τα Annales υπήρξαν πεδίο για μια διεθνή συζήτηση για τις μεθόδους των ιστορικών σπουδών καθώς και τη θέση ιστορίας μέσα στο πλαίσιο των ανθρωπιστικών σπουδών.^[35]

https://greekhumans.com/opthkwakoysthkes-pigais-pos-analuwnte/

Τα είδη των πηγών στην Ιστορία

(α) Γραπτές

Επίσημα κρατικά έγγραφα – άλλα επίσημα έγγραφα
Ανεπίσημα και ιδιωτικά έγγραφα
Γραπτές μνημονικές πηγές
Εφήμερες πηγές
Λογοτεχνικά κείμενα
Ιστοριογραφικά κείμενα
Κείμενα άλλων επιστημών
Γλώσσα.

(β) Παραστατικές

Οπτικές πηγές: εικαστικά δημιουργήματα

φωτογραφίες, σκίτσα, γελοιογραφίες, αφίσες
κινηματογράφος, τηλεόραση, χάρτες, διαγράμματα, γραφήματα.
Ακουστικές – ηχητικές πηγές: ραδιόφωνο, ομιλίες, μουσική και τραγούδια, προφορικές πηγές.
Απτικές πηγές – κατάλοιπα υλικού πολιτισμού.
Ιστορικοί τόποι.
Πηγές μεικτού τύπου: μουσεία – πινακοθήκες και

σχεδόν όλα τα είδη.

Οι οπτικοακουστικές πηγές

Είναι γεγονός πως στις μέρες μας ένα από τα σημαντικά εργαλεία ενός ερευνητή – ιστορικού αποτελούν οι οπτικοακουστικές πηγές, όπως για παράδειγμα ένα ντοκιμαντέρ ή μια ταινία ιστορικού περιεχομένου. Η αξιοποίηση τους δηλαδή, στην ιστορική έρευνα πραγματοποιείται περισσότερο από τα προηγούμενα χρόνια. Ο όρος «οπτικοακουστικός» ετυμολογείται ως αυτός που είναι αποτέλεσμα εικόνας και ήχου.

Τύποι οπτικοακουστικών πηγών

Υφίστανται διαφορετικοί τύποι οπτικοακουστικών πηγών. Αρχικά, υπάρχουν οι εικόνες. Μπορεί να φαίνεται ότι μια απλή φωτογραφία δεν προσφέρει πολλά στοιχεία, αλλά θα χρησιμεύσει για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με το χρόνο που λήφθηκε. Ακολούθως, οι καταγραφές ταινιών, που είναι ηχογραφήσεις, οι οποίες έγιναν για να δημιουργήσουν ιστορικά αρχεία. Έπειτα, τα ντοκιμαντέρ, που προσφέρουν μια εξήγηση των γεγονότων. Τέλος, οι ταινίες μυθοπλασίας είναι χρήσιμες ως ιστορικές πηγές.

Ψηφιοποιημένες βιντεοκαταγραφές προσωπικών αρχείων

Ξεκινώντας την ανάλυση μας, θα αναφερθούμε στην «κουλτούρα του διαδικτύου». Αυτό, διότι εκεί υπάρχει αφθονία οπτικοακουστικών δεδομένων. Ένας χρήστης αυτού μπορεί να παρακολουθήσει ελεύθερα αρχεία, όπως αυτά της ΕΡΤ και να επισκεφθεί πλατφόρμες βίντεο, όπως το YouTube.^[36] Στο διαδίκτυο λοιπόν, υφίσταται μια οπτικοακουστική κατηγορία, η οποία έχει σχέση με την ψηφιοποίηση προγενέστερων προσωπικών αρχείων. Η καταγραφή τους είχε γίνει, είτε από κινηματογραφικό φιλμ είτε σε βιντεοκασέτα. Έτσι, στο YouTube θα βρει κανείς ψηφιοποιημένες βιντεολήψεις των δεκαετιών 1980 και 1990 αυτού του είδους καταγραφών. Οπότε, δημιουργείται μια νέα μικροκοινότητα στο YouTube με επίκεντρο την κινούμενη εικόνα στην αρχειακή της εκδοχή. Ο τρόπος που γίνεται η αξιολόγηση της συνοδεύεται από συναισθήματα νοσταλγίας, τα οποία είναι ικανά να συνδέσουν συναισθηματικά τους χρήστες. Έτσι, το ψηφιακό οπτικοακουστικό τεκμήριο εμφανίζεται κατ’ ουσίαν να «ξεθάβεται» από τη σκοτεινή γωνιά της μνήμης και της λήθης.^[37] Οπότε, παρατηρούμε έναν τρόπο ανάλυσης οπτικοακουστικού τεκμηρίου που συνοδεύεται από το συναίσθημα.

Χρήση των εικόνων

Χρησιμοποιώντας το YouTube που προαναφέρθηκε, εκεί μπορεί κανείς να εντοπίσει ντοκιμαντέρ με εικόνες ιστορικών γεγονότων. Έτσι, αξίζει να αναφερθούμε σε τρόπους και μεθόδους ανάλυσης εικόνων, διότι εκείνες θα βρίσκονται εντός βίντεο, δημιουργώντας ένα αξιόλογο οπτικοακουστικό υλικό, ειδικά εάν υπάρχει συγχρόνως ιστορική αφήγηση. Παραδοσιακά, οι ιστορικοί αναφέρονταν στα γραπτά τεκμήρια τους ως πηγές. Δεν είναι βέβαια μόνο αυτές πηγές, αλλά υπάρχουν αρκετοί τύποι πηγών, όπως οι εικόνες. Στις μέρες μας, οι αναλύσεις των εικόνων είναι ένας τομέας που δύναται να υπάρξει αυτοτελής στις σπουδές ιστορίας. Ο ρόλος των εικόνων ως πηγή ιστορικής γνώσης αναδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη της πολιτισμικής ιστορίας. Προπάντων, ο πολλαπλασιασμός των πεδίων του ιστορικού συνοδεύτηκε από ένα μεγαλύτερο βάρος των εικόνων με την ευρεία έννοια.^[38] Η χρήση των εικόνων από τους ιστορικούς δεν μπορεί να έχει μόνο «αποδεικτικό» σκοπό, αλλά είναι σημαντικό πως οι εικόνες μας επιτρέπουν να σκεφτούμε κάτι φανταστικό για το παρελθόν με πιο παραστατικό τρόπο.^[39]

Είναι γεγονός ότι η σχέση κινηματογράφου – ιστορίας είναι σύμφυτη με την εξέλιξη του πρώτου. Η σχέση αυτή έχει ευρύ πεδίο, καθώς η κινηματογραφική γλώσσα λειτουργεί ως φορέας αποτύπωσης ιστορικών γεγονότων και ως μέσο διαλόγου με τη σύγχρονη ιστορία.^[40] Έτσι, όχι μόνο ο κινηματογράφος, αλλά και κάθε οπτικοακουστική πηγή και οπτικοακουστικό τεκμήριο, όπως είναι οι βιντεοκαταγραφές προσωπικών αρχείων θα υποστηρίξουν με κάθε τρόπο την πραγματοποίηση ιστορικής έρευνας από τον ιστορικό-ερευνητή. Αυτό που προκύπτει είναι το γεγονός πως η αξιολόγηση του οπτικοακουστικού υλικού με βάση το συναίσθημα κατέχει σημαντική θέση στην ανάλυση του. Τέλος, η χρήση ντοκιμαντέρ ή μιας εκπομπής ιστορικής έρευνας θα προσφέρει στο παρόν αρκετά συμπεράσματα για τα ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος.

https://greekhumans.com/poia-h-sxesh-atomikhs-kai-syllogikhs-mnhmhs/

Η μνήμη

Η μνήμη αποτελεί κεντρικό ζήτημα στην προφορική Ιστορία. Διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στις ηχητικές πηγές και στη Δημόσια Ιστορία. Οι αναπολήσεις της μνήμης είναι το πρωτογενές υλικό ενός ερευνητή προφορικής ιστορίας. Αυτή δεν είναι μόνο η πηγή της προφορικής ιστορίας, αλλά το υποκείμενο της έρευνας.^[41]

Η ατομική μνήμη

Ακόμη, αποτελεί διαδικασία ενθύμησης. Μια προφορική πηγή, ένας αφηγητής φέρει προσωπικές αναμνήσεις. Έτσι, η μνήμη του, η ατομική μνήμη, ταυτίζεται ή έχει αποκλίσεις με αναμνήσεις άλλων ανθρώπων, όπως λόγου χάρη της οικογένειας του. Έτσι, μια ατομική μνήμη σε μία συνέντευξη υπάρχει εντός μιας μνημονικής εργασίας που γίνεται σε πολλά επίπεδα μιας κοινωνίας.^[42]

Συλλογική μνήμη

Τι είναι όμως, η συλλογική μνήμη;

Η συλλογική μνήμη μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα. Ένα από αυτά μπορεί να είναι για παράδειγμα το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής και κατ’ επέκταση τα προσφυγικά ρεύματα των Ελλήνων της Μικρασίας, του Πόντου και της Θράκης. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη.^[43] Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας. Η συλλογική μνήμη δημιουργεί συλλογική ταυτότητα. Άρα, συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα, μέσα από τη μνήμη. Τα μέσα που γίνεται αυτό είναι οι τελετές, οι εορτασμοί και η ανέγερση μνημείων.^[44]

Η σχέση ατομικής και συλλογικής μνήμης

Ο Alessandro Portelli υποστηρίζει ότι ατομική και συλλογική μνήμη υφίστανται ταυτόχρονα.^[45] Οπότε, η μνήμη ενός ανθρώπου υπάρχει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, δηλαδή εντός του πεδίου μιας κοινότητας ή ενός έθνους. Άρα, η φράση της Abrams^[46] που σχετίζεται με τα βιώματα του κάθε ατόμου και τη συναισθηματική του φόρτιση, συμπίπτει με τις αναφορές άλλων ιστορικών, όπως ο Maurice Halbwachs. Επομένως, οι βιωματικές εμπειρίες του κάθε ανθρώπου διαμοιράζονται εντός της κοινωνικής ομάδας που θα έχει τις ίδιες εμπειρίες. Ο Halbwachs ανέφερε ότι «η μνήμη ενός ατόμου τοποθετείται πάντα εντός μιας συλλογικής ή ομαδικής συνείδησης ενός γεγονότος».^[47] Αυτή μπορεί να είναι προσωπική, όμως την επηρεάζουν κοινές μνήμες μιας ομάδας. Συνήθως, η ατομική μνήμη ενώνεται με τη μνήμη ενός άλλου, όταν σχετίζεται με ιστορικά γεγονότα εντός του ίδιου κοινωνικού πλαισίου.

Λόγου χάρη, όταν απευθύνεται ερώτημα προς έναν πληροφορητή για την χρονική περίοδο 1940 – 1945, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι οι αναμνήσεις του θα είναι και συλλογικές. Με άλλα λόγια, αυτές θα συνδέονται με βιώματα του οικείου περιβάλλοντος του. Οπότε, επηρεάζονται από αρκετές δημόσιες αναπαραστάσεις της εν λόγω περιόδου.^[48] Ο ερευνητής προφορικής ιστορίας Trevor Lummis θεωρεί ότι «οι περισσότερες συνεντεύξεις προφορικής ιστορίας είναι συνδυασμός προσωπικής και δημόσιας μνήμης».^[49] Δηλαδή, όταν ο αφηγητής ανακαλεί στη μνήμη του ιστορικά γεγονότα που αφορούν μια πολυπληθή ομάδα, θα είναι αυτά που έχουν ασκήσει και σε αυτόν επίδραση. Άρα, είναι η ατομική μνήμη και απεναντίας υφίσταται το συλλογικό βίωμα, για παράδειγμα οι μνήμες από ένα τραυματικό γεγονός. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ ατομικής και συλλογικής μνήμης δεν είναι μονόδρομος. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι οι προσωπικές αναμνήσεις θα αποτελούν πάντοτε τμήμα μιας συλλογικής αφήγησης.^[50]

https://greekhumans.com/thaioryyy-hstorhass-o-hstorhsmws/

Εισαγωγή στην Ιστορία

Ακούμε συνεχώς για Ιστορία γενικά! Ποια η ιστορία αυτού του λαού για παράδειγμα ή πότε διεξήχθη αυτή η μάχη. Ωστόσο, η Ιστορία δεν είναι κάτι γενικό, δεν είναι μια απλή διαδικασία, αλλά κάτι ειδικό. Πάντως είναι μια επιστήμη, είναι δηλαδή ένας επιστημονικός κλάδος ιδιαίτερα, θα λέγαμε δημοφιλής παγκοσμίως. Ειδικότερα, η ακαδημαϊκή ιστορία αποτελεί την επιστήμη που εξετάζει το παρελθόν με επιστημονικές μεθόδους. Βασίζεται κυρίως στην έρευνα των πηγών. Ερευνά τις πράξεις των ανθρώπων, όχι μια απέραντη θάλασσα γεγονότων.

Οι πηγές του Ιστορικού

Οι οπτικοακουστικές πηγές

Για τον Ιστορισμό

Ας περάσουμε τώρα όμως, στο κυρίως θέμα του παρόντος κειμένου. Θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε το ιστοριογραφικό ρεύμα του ιστορισμού. Αυτός άσκησε κριτική ως σύνολο στις παλαιότερες μορφές ιστοριογραφικής αντίληψης και πρακτικής; Αρχικά θα τις επισημάνουμε και έπειτα θα προσεγγίσουμε το τι είναι «Ιστορισμός».

Παλαιότερες μορφές ιστοριογραφικής αντίληψης και πρακτικής

Στις αρχές του 19^ου αιώνα έχουμε στο δυτικό κόσμο μια σημαντική τροποποίηση στη μέθοδο έρευνας, συγγραφής και διδασκαλίας της ιστορίας, διότι οι πανεπιστημιακοί μετέβαλαν την ιστορία σε υπόθεση επαγγελματιών. «Η πάλη ανάμεσα στον ιστορικό-παλιατζή και στον ιστορικό-φιλόσοφο, στο σχολαστικό επιστήμονα και στον κύριο με την καλή ανατροφή, θα τερματισθεί με τη νίκη του επιστήμονα πάνω στο φιλόσοφο»^[51]. Ως τότε υπήρχαν δύο κυρίαρχες παραδόσεις γραφής της ιστορίας: Η μία ήταν κυρίως αρχαιογνωστική και μαθησιακή. Αντιθέτως, η άλλη ήταν λογοτεχνική^[52]. Επιπρόσθετα, η ιστορία των φιλοσόφων του Διαφωτισμού, που αγωνίσθηκαν για να καταστήσουν την ιστορία ορθολογική και ανοικτή στις ιδέες της προόδου, δεν αντικατέστησε την αντίληψη περί παραδειγματικής ιστορίας. Έτσι, η ιστορία διέφυγε της μεγάλης επιστημονικής επανάστασης κατά τον 17 και 18^ο αιώνα. Η αντίληψη αυτή επέζησε μέχρι την αντικατάστασή της από τον ιστορισμό^[53].

Ο Ιστορισμός

Το ιστοριογραφικό ρεύμα του Ιστορισμού αναδύεται στα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα σε γερμανικά πνευματικά περιβάλλοντα. Αποτελεί ρεύμα ιδεών όπου, παρά τις επιμέρους διαφωνίες μεταξύ των εκπροσώπων του, κεντρική αρχή είναι η εξής: «κατανόηση ενός φαινομένου ίσον γνώση της ιστορίας του». Αυτό σημαίνει πως τα πάντα είναι ιστορία και τα πάντα πρέπει να μελετώνται ιστορικά^[54]. Οι Γερμανοί ιστορικοί Νίμπουρ και Ράνκε άνοιξαν νέους ορίζοντες στη συγγραφή της ιστορίας^[55]. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ιστορισμός υφίσταται μόνο στη Γερμανία. Επιπλέον, έχουμε το βρετανικό, τον ελληνικό και το γαλλικό ιστορισμό. Τον γερμανικό ιστορισμό μαζί με τη γαλλική του παραλλαγή πρέπει να τους προσεγγίσουμε ως ένα ενιαίο ιστοριογραφικό παράδειγμα. Ο ενιαίος χαρακτήρας προκύπτει από τις κοινές μεθοδολογικές τους αρχές. Γενικά, ο ιστορισμός (Historismus) χαιρετίσθηκε ως πνευματική πρόοδος^[56].

Άρα, αυτό που προκύπτει από τα παραπάνω είναι ότι στην Επιστήμη της Ιστορίας, έχουμε 2 βασικές Θεωρίες – Ρεύματα. Από τη μια είναι ο Ιστορισμός και από την άλλη πλευρά τα Annales. Τα Annales έρχονται να αντιδράσουν στον Ιστορισμό και να προάγουν την διεπιστημονικότητα της Ιστορίας.

https://greekhumans.com/to-synaisthhma-sth-dhmosia-istoria/

ΔΙΣ! Ένας πολύ ενδιαφέρον επιστημονικός κλάδος, «γοητευτικός» θα λέγαμε! Είναι Ιστορία; Είναι! Αλλά προσεγγίζει το παρελθόν με μια διαφορετική από την ακαδημαϊκή Ιστορία οπτική. Η ΔΙΣ ως διεπιστημονικός κλάδος, μπορεί να συνεργαστεί με τη λαογραφία, τη δημοσιογραφία, τις τέχνες, όπως ο κινηματογράφος, αλλά και με τη ψυχολογία. Άρα, σχετίζεται φανερά με το συναίσθημα. Παρακάτω θα εξηγήσουμε με ποιο τρόπο. Ας τα βάλουμε πρώτα όμως, σε μια σειρά τα πράγματα, ξεκινώντας από τον ορισμό της ΔΙΣ.

Είδη Δημόσιας Ιστορίας

Ο καθηγητής Χάρης Αθανασιάδης προτείνει τρεις τύπους/είδη Δημόσιας Ιστορίας:

α) εκείνη που ασκείται από ακαδημαϊκούς και ιστορικοποιεί τα σύγχρονα προϊόντα ΔΙΣ, που συνήθως δημιουργούνται από μη ιστορικούς,

β) εκείνη που παράγεται «από τα κάτω», όπως π.χ. τα δίκτυα Προφορικής Ιστορίας, και

γ) εκείνη που απευθύνεται σε μη ακαδημαϊκά ακροατήρια και παράγεται είτε από επαγγελματίες ιστορικούς, είτε από μη ειδικούς.^[57]

Τα μνημεία είναι οικοδομήματα που μας θυμίζουν κάτι. Μνημονεύουν κάποιο ιστορικό γεγονός. Η λέξη “μνημεία” προέρχεται από τη μνήμη. Μπορεί να είναι κάποιο άγαλμα, ένας αδριάντας, ένας οικίσκος, κάποιο γλυπτό.

“Τα μνημεία κουβαλούν το παρελθόν στο παρόν”. Έχει αυτό συναίσθημα; Για κάποιους όχι, από τη στιγμή που σε πολλές περιπτώσεις στην Ελλάδα, έχουν βανδαλιστεί μνημεία. Για τους περισσότερους όμως ανθρώπους τα μνημεία γεννούν αρκετά συναισθήματα, που συνήθως είναι η λύπη ή η νοσταλγία.

Η ατομική μνήμη

Μια προφορική πηγή, ένας αφηγητής φέρει προσωπικές αναμνήσεις, θετικές ή αρνητικές. Έτσι, η μνήμη του, η ατομική μνήμη, ταυτίζεται ή έχει αποκλίσεις με αναμνήσεις άλλων ανθρώπων, όπως λόγου χάρη της οικογένειας του. Έτσι, μια ατομική μνήμη σε μία συνέντευξη υπάρχει εντός μιας μνημονικής εργασίας που γίνεται σε πολλά επίπεδα μιας κοινωνίας.

Συλλογική Μνήμη

Η συλλογική μνήμη μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα, σε άμεση σχέση με τις ανάγκες της ταυτότητας στο παρόν. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη. Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας.

Το τραύμα

Βασικό στοιχείο της τραυματικής μνήμης είναι το τραύμα. Η έννοια αυτού είναι συνδεδεμένη με την ιστορική συνείδηση του 20^ου αιώνα. Να το συναίσθημα στη ΔΙΣ. Ειδικά η Ελλάδα έχει άμεση σχέση με το τραύμα και μάλιστα όχι πολλά χρόνια πριν.

Προσφυγική μνήμη

Το συναίσθημα στη ΔΙΣ

Η ΔΙΣ δεν είναι μόνο παράθεση πληροφοριών και γεγονότων, ούτε μόνο μια εύστοχη ανάλυσή τους. Καθώς έχει στο κέντρο της τη μνήμη είναι επίσης συναίσθημα και δράση.^[58] Η ΔΙΣ σήμερα, είτε έχει να κάνει με τα τραύματα και με τις διαιρεμένες και τραυματισμένες μνήμες είτε έχει να κάνει με τη νοσταλγία, τη μελαγχολία, την ελπίδα ή την παραμυθία, είναι πάντως μια ιστορία, στην οποία τα συναισθήματα και η έμφαση των συναισθημάτων έχουν κεντρικό ρόλο. Από τη φύση της η ΔΙΣ ασχολείται με ζητήματα επώδυνα και πολλές φορές αντιφατικά. Οι μνήμες σε πολλά από αυτά είναι διαιρεμένες – το ίδιο και οι ερμηνείες τους.^[59]

Η ΔΙΣ κυριαρχείται από μύθους και αφηγήσεις φορτισμένες συναισθηματικά, την ίδια ώρα που η επιστημονική ιστορία γίνεται όλο και πιο σοβαρή.

https://greekhumans.com/theoria-istorias-to-archeio/

Η έρευνα των πηγών στην Ιστορία

Η Ιστορία βασίζεται κυρίως στην έρευνα των πηγών. Ερευνά τις πράξεις των ανθρώπων, όχι μια απέραντη θάλασσα γεγονότων. Ο ιστορικός δεν γράφει ιστορία από τη φαντασία του, αλλά με βάση τις σωζόμενες πηγές του ιστορικού παρελθόντος. Στηρίζεται οπότε, σε στοιχεία, σε πηγές, που έχει στη διάθεσή του.

Το Αρχείο

Είναι σημαντικό να αναφερθεί τι είναι τα αρχεία. Αυτά ορίζονται ως «το σύνολο των τεκμηρίων», που προέρχονται από τη δραστηριότητα ενός ιδρύματος ή ενός προσώπου, δηλαδή ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο».^[60] Η έννοια των αρχείων στην ουσία σχετίζεται με τα επίσημα έγγραφα των αρχών και με το μέρος όπου αυτά φυλάσσονταν. Στον ενικό αριθμό, ο όρος «Αρχείο» περιλαμβάνει τρεις έννοιες: αυτή του συνόλου των τεκμηρίων, αυτή της αρχειακής υπηρεσίας και αυτή του αρχειοστασίου. Έτσι, το αρχείο αποτελεί οργανικό σύνολο πρωτογενών ανεπεξέργαστων καταγραμμένων πληροφοριών.^[61]

Επιπρόσθετα, στην έννοια των αρχείων ανήκουν οι γραπτές σωζόμενες πηγές, που σκοπεύουν να διευκολύνουν την έρευνα ενός ιστορικού. Οι πηγές αυτές βρίσκονται στα δημόσια αρχεία, δηλαδή τις ειδικές υπηρεσίες, που έχει οργανώσει κάθε κράτος για τη διάσωση και φύλαξη εγγράφων. Αυτά τα έγγραφα αναφέρονται συνήθως στις διεθνείς σχέσεις ή στις εσωτερικές υποθέσεις τους.^[62] Τα αρχειακά τεκμήρια έχουν ενιαίο χαρακτήρα.^[63] Αυτά τα τεκμήρια δημιουργούνται με φυσικό τρόπο για να πραγματοποιηθεί κάποια δραστηριότητα λ.χ. «να πραγματοποιηθεί μια δικαιοπραξία».^[64] Επιπλέον, αρχείο μπορεί να ονομάζεται το τμήμα μιας επιχείρησης ή οργανισμού, το οποίο έχει ως αντικείμενο τη συγκέντρωση και διαχείριση του αρχειακού υλικού.

Ωστόσο, ο όρος «Αρχείο» με την έννοια της αρχειακής υπηρεσίας αποδίδεται σε αυτές που διαχειρίζονται ιστορικό υλικό. Ιστορικό αρχειακό υλικό βρίσκεται σε βιβλιοθήκες, μουσεία, ιστορικές εταιρείες, πανεπιστήμια. Τα Αρχεία είναι όμως άγνωστα και πολύ λιγότερο γνωστά από άλλα συναφή ιδρύματα όπως οι Βιβλιοθήκες. Το ευρύ κοινό αγνοεί τη χρησιμότητα ή την ύπαρξη των αρχειακών υπηρεσιών.^[65]

Βέβαια, αρχειακό υλικό παραγόταν πριν χρησιμοποιηθεί η συγκεκριμένη λέξη για να το περιγράψει. Αρχεία χρησιμοποιούσαν όλοι σχεδόν οι αρχαίοι πολιτισμοί, όπως οι Αιγύπτιοι, οι Κινέζοι, οι Ασσύριοι. Τα παλαιότερα αρχειακά τεκμήρια από τον ελλαδικό χώρο είναι οι χίλιες διακόσιες συνολικά πήλινες πινακίδες οι οποίες βρέθηκαν το 1939 στις ανασκαφές του μυκηναϊκού ανακτόρου της Πύλου. Οι απαρχές της τήρησης αρχείων στις ελληνικές πόλεις – κράτη σχετίζονται με την εισαγωγή του αλφαβήτου και τη συνακόλουθη γενίκευση της χρήσης της γραφής.^[66]

Είναι γεγονός πως τα αρχεία έχουν ιδιαίτερη αξία για τους δημιουργούς και για άλλα άτομα και οργανισμούς. Παρέχουν τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων και εξασφαλίζουν τη συνοχή των ανθρώπινων ενεργειών. Αποτελούν φορείς επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης.^[67] Οι σημαντικότερες λειτουργίες του αρχειακού υλικού είναι αρχικά ως μέσο ενίσχυσης της μνήμης και σύνδεσης με το παρελθόν για κοινότητες ανθρώπων αλλά και έθνη ολόκληρα. Με αυτή την έννοια τα αρχεία λειτουργούν σαν «γέφυρες με το χθες». Έτσι, συχνά τα αρχεία χρησιμοποιούνται ως μέσα έκφρασης διεκδίκησης και διατήρησης μιας συλλογικής ταυτότητας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τη μνήμη ενός γεγονότος για ένα έθνος. Παράδειγμα μπορεί να είναι η χρήση των αρχείων που αφορούν τον Προσφυγικό Ελληνισμό και την τραυματική μνήμη αυτού.

Μια άλλη λειτουργία είναι ότι οι οργανισμοί χρειάζεται να διατηρούν τα αρχεία γιατί αυτά συνδέονται με υποχρεώσεις ή κατοχυρώνουν δικαιώματά τους. Επίσης, διατηρούν τη εταιρική μνήμη αποφάσεων και δραστηριοτήτων, ώστε να είναι δυνατό να χρησιμεύσει στην συνέχεια του οργανισμού. Με άλλα λόγια τα αρχεία θα φανούν χρήσιμα σε πιθανές δύσκολες καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί μια εταιρία. Μια τρίτη λειτουργία είναι ότι οι οργανισμοί, κοινότητες και έθνη τηρούν τα αρχεία για την τεράστια συμβολική τους σημασία. Τα τεκμήρια μπορούν να αποκτήσουν και μεταφέρουν συμβολισμούς κάθε είδους, από τη στιγμή που δύνανται να αναπαραστήσουν γεγονότα μεγάλης σημασίας. Για παράδειγμα, τεκμήρια από την Επανάσταση του 1821 μπορούν να συμβολίσουν την προσφορά στην πατρίδα κάποιων προσώπων ή ακόμη και αυτόν τον ίδιο τον αγώνα της ανεξαρτησίας.^[68]

Τέλος, υφίσταται σημαντική σύνδεση της ιστορικής επιστήμης με τα αρχεία. Για τους ιστορικούς η έρευνα στα αρχεία, αποτελεί και διαβατήρια τελετή για την απόκτηση της επαγγελματικής τους ταυτότητας, τεκμήριο κατάκτησης της ιστορικής γνώσης, που με την μορφή υποσημειώσεων καθιστά το έργο τους πειστικό.^[69] Από τον 19ο αι. και εξής η ιστορική επιστήμη ανέπτυξε μία σταθερή και δυναμική σχέση με τα αρχεία, αφού οι ιστορικοί και οι ιστοριοδίφες αποτελούσαν πλέον το βασικό κοινό των αρχειακών οργανισμών. Η νέα ακαδημαϊκή ειδικότητα ήταν φυσικό να αναπτύξει σχέσεις «ιδιοκτησίας» με το υλικό που αξιοποιούσε. Έτσι οι ιστορικοί έγιναν διαχειριστές και χρήστες ταυτόχρονα του αρχειακού υλικού.

Ορισμένοι από αυτούς τους εμπειρικούς διαχειριστές οργάνωναν το υλικό με βάση τα ενδιαφέροντά τους και διασπούσαν την ενότητα των αρχειακών συνόλων για να δημιουργήσουν τεχνητές ενότητες με έγγραφα διαφορετικής προέλευσης που είχαν ως κοινό σημείο το θέμα που ερευνούσαν. Όπως ήταν φυσικό, όσοι ασχολούνταν με την ταξινόμηση των αρχείων δεν ασκούσαν παρά ένα βοηθητικό επάγγελμα. Το ενδιαφέρον είναι ότι ένας ιστορικός κλάδος, η διπλωματική, είχε επίδραση στην ανάπτυξη της αρχειονομίας. Ο κλάδος μελετούσε τη γνησιότητα των αρχείων, μέσω του εντοπισμού των σχέσεών τους. Αυτή η διαδρομή συνέβαλε αργότερα στη διαμόρφωση των βασικών αρχών της αρχειονομικής θεωρίας.^[70]

Αξίζει να επαναλάβουμε πως τα αρχεία ως έννοια είναι σημαντική. Παρέχουν σπουδαία υποστήριξη στο έργο των ιστορικών και όχι μόνο. Εξυπηρετούν λειτουργίες που σχετίζονται με τη συνέχεια ενός έθνους ή ενός οργανισμού, καθιστώντας την ύπαρξη τους απαραίτητη. Όσον αφορά στη σύνδεση τους με την ιστορία, υφίσταται μια στενή σχέση μεταξύ τους, αφού οι ιστορικοί προστρέχουν σε αυτά συνεχώς.

Περιπτώσεις Ιστορικού Αρχείου

Ας δούμε μερικά παραδείγματα Ιστορικού Αρχείου με τους διαδικτυακούς ιστοτόπους τους:

Το Ιστορικό Αρχείο Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων (ΙΑΑΑ)

https://haas.culture.gov.gr/

Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας

http://gak.thess.sch.gr/

Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ)

https://iape.org.gr/

https://greekhumans.com/dimosia-istoria-poia-h-ennoia-ths-mnhmhs/

Η μνήμη

Ας δούμε τώρα την έννοια της Μνήμης. Τι είναι λοιπόν μνήμη;

Η μνήμη αποτελεί κεντρικό ζήτημα στην προφορική Ιστορία. Διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στις ηχητικές πηγές και στη ΔΙΣ. Οι αναπολήσεις της μνήμης είναι το πρωτογενές υλικό ενός ερευνητή προφορικής ιστορίας. Αυτή δεν είναι μόνο η πηγή της προφορικής ιστορίας, αλλά το υποκείμενο της έρευνας.^[71]

Η μνήμη αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον πεδίο μελέτης όσον αφορά την τυπολογία, τις προσεγγίσεις και τις έννοιες που έχουν πρόσφατα τεθεί στο μικροσκόπιο. Έχει αρχίσει να έρχεται σε επαφή με άλλα επιστημονικά πεδία, πέρα από την ψυχολογία.^[72]

Το συναίσθημα στη μνήμη

Φέρει η μνήμη συναίσθημα;

Ναι φέρει!

Οι παράγοντες αύξησης του ενδιαφέροντος για τις Μελέτες Μνήμης

Ένας από τους λόγους που αυξήθηκε το ενδιαφέρον για τις Μελέτες Μνήμης είναι ολοφάνερα τα τραύματα πολέμων. Με άλλα λόγια, το τραύμα που έχει μείνει από τους ήρωες που συμμετείχαν στους Μεγάλους Αγώνες του Ελληνικού έθνους. Επιπλέον η πολύπλευρη γενοκτονία , εθνοκάρθαση, που με την εξέλιξη της νέας τεχνολογίας, υπάρχει η επιθυμία να ξεθαφτούν τα τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος. Στην ουσία «Η σύγχρονη εποχή έχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα: ξεχνά».^[73]

Η ατομική μνήμη

Μια προφορική πηγή, ένας αφηγητής φέρει προσωπικές αναμνήσεις. Έτσι, η μνήμη του, η ατομική μνήμη, ταυτίζεται ή έχει αποκλίσεις με αναμνήσεις άλλων ανθρώπων, όπως λόγου χάρη της οικογένειας του. Έτσι, μια ατομική μνήμη σε μία συνέντευξη υπάρχει εντός μιας μνημονικής εργασίας που γίνεται σε πολλά επίπεδα μιας κοινωνίας.^[74]

Συλλογική μνήμη

η συλλογική μνήμη μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα. Ένα από αυτά μπορεί να είναι για παράδειγμα το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής και κατ’ επέκταση τα προσφυγικά ρεύματα των Ελλήνων της Μικρασίας, του Πόντου και της Θράκης. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη.^[75] Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας. Η συλλογική μνήμη δημιουργεί συλλογική ταυτότητα. Άρα, συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα, μέσα από τη μνήμη. Τα μέσα που γίνεται αυτό είναι οι τελετές, οι εορτασμοί και η ανέγερση μνημείων.^[76]

Η σχέση ατομικής και συλλογικής μνήμης

Ο ερευνητής προφορικής ιστορίας Trevor Lummis θεωρεί ότι «οι περισσότερες συνεντεύξεις προφορικής ιστορίας είναι συνδυασμός προσωπικής και δημόσιας μνήμης».^[77] Δηλαδή, όταν ο αφηγητής ανακαλεί στη μνήμη του ιστορικά γεγονότα που αφορούν μια πολυπληθή ομάδα, θα είναι αυτά που έχουν ασκήσει και σε αυτόν επίδραση. Άρα, είναι η ατομική μνήμη και απεναντίας υφίσταται το συλλογικό βίωμα, για παράδειγμα οι μνήμες από ένα τραυματικό γεγονός. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ ατομικής και συλλογικής μνήμης δεν είναι μονόδρομος. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι οι προσωπικές αναμνήσεις θα αποτελούν πάντοτε τμήμα μιας συλλογικής αφήγησης.^[78]

Ο Connerton υποστηρίζει τον ισχυρισμό του Χαλμπβάκς, καθώς αναφέρει ότι «όσο προσωπική κι αν είναι μια ανάμνηση, όσο κι αν προέρχεται από γεγονότα που βιώνουμε μόνοι μας χωρίς μάρτυρες ή από σκέψεις και συναισθήματα που παραμένουν άρρητα, υφίσταται ως σχέση με ένα ολόκληρο σύνολο από αντιλήψεις που κατέχουν πολλοί άλλοι άνθρωποι: με πρόσωπα, τόπους, ημερομηνίες, λόγια μορφές γλώσσας.^[79]

https://greekhumans.com/dimosia-istoria-i-traumatiki-mnimi/

Το τραύμα

Βασικό στοιχείο της τραυματικής μνήμης είναι το τραύμα. Η έννοια αυτού είναι συνδεδεμένη με την ιστορική συνείδηση του 20^ου αιώνα. Ιστορική συνείδηση σημαίνει πως τοποθετούμε το τραύμα στα ιστορικά του συμφραζόμενα. Αξίζει να αναφερθεί ότι το τραύμα δεν έχει μόνο την έννοια της λαβωματιάς. Επιπρόσθετα, νοείται και ο ψυχικός παράγοντας. Συμβάλλει στη δημιουργία ιστορικής συνείδησης. Στην Ελλάδα για τη Μικρασιατική καταστροφή ως τραύμα του προσφυγικού πληθυσμού της, δεν άρχισαν να συζητούν αμέσως μετά από αυτή. Πέρασαν τουλάχιστον σαράντα έτη. Επομένως, υφίσταται η τραυματική μνήμη των Ελλήνων, που διαμορφώνεται μέσα και από τα μνημεία. Τα μνημεία να επισημάνουμε πως δεν αφορούν μόνο τραυματικά γεγονότα, αλλά αφορούν και χαρούμενες σελίδες της ελληνικής ιστορίας.

Η τραυματική μνήμη

Ο ορισμός του τραύματος που δόθηκε από τον Φρόιντ:

«ένα επώδυνο βίωμα που έμεινε αβίωτο, μια εμπειρία παρελθούσα, αλλά χωρίς παρελθόν, ένα κενό νοήματος, μία έλλειψη αιτιότητας και, κυρίως, τον ψυχικό πόνο από κάτι που κυριολεκτικά δεν έλαβε χώρα παρόλο που συνέβη».

Τα τραυματικά γεγονότα

Τα τραυματικά γεγονότα, όπως το Ολοκαύτωμα των Εβραίων, πρέπει να περιγραφούν, να αναλυθούν και να αφηγηματοποιηθούν, προκειμένου οι άνθρωποι ή οι φορείς μιας τραυματικής μνήμης να πάψουν την ταύτισή τους με το τραύμα και να επιτύχουν την σχηματοποίηση, ενσωμάτωση και συμπερίληψη της συγκεκριμένης εμπειρίας με έναν κριτικό τρόπο. Το τραύμα, ως αντικείμενο μελέτης της ψυχανάλυσης και των κοινωνικών επιστημών, αλλά και ως αποτέλεσμα του μεγέθους των καταστροφών που έχουν πλήξει την ανθρωπότητα, επηρέασε αναπόφευκτα και την επιστήμη της Ιστορίας. Η ενασχόληση με την τραυματική εμπειρία είναι πιθανό να χαρακτηριστεί υπερβολική, αλλά συμβάλλει στην καλύτερη κατανοήση ορισμένων χαρακτηριστικών της μνήμης από τον ιστορικό. Όταν ο ερευνητής μελετά τραυματικά βιώματα, μπορεί να αντιληφθεί τον τρόπο λειτουργίας του ασυνείδητου, τι συγκρατούμε στη μνήμη μας και τι όχι, αλλά και με ποιον τρόπο όλα αυτά αλληλεπιδρούν με τις εμπειρίες και τα συναισθήματά μας. Επίσης, έχει την ευκαιρία να εξερευνήσει τα υποκειμενικά κριτήρια με βάση τα οποία γίνεται συχνά διάκριση ανάμεσα στις αντιληπτικές διεργασίες της αντίληψης και της μνήμης. Η αναβίωση της μνήμης και της τραυματικής εμπειρίας και η εκ νέου ανάγνωση παρελθοντικών γεγονότων αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την ανάλυση των ιστορικών γεγονότων.^[80]

[1] Ε.Α.Π, ανακτήθηκε από: https://www.eap.gr/education/postgraduate/biannual/public-history/

[2] Εξερτζόγλου Χαρίλ., Εισαγωγή στην Ιστορία, ανακτήθηκε από: https://eclass.aegean.gr/modules/document/file.php/SA202/8%20%CE%94%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%B1%20%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B1%20%CF%80%CF%81%CF%8E%CF%84%CE%B7%20%CE%B5%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1.pdf

[3] Συλλογικό έργο, Η δημόσια ιστορία στην Ελλάδα, Εκδόσεις Επίκεντρο, 2015, παρουσίαση οπισθώφυλλου, ανακτήθηκε από: https://www.politeianet.gr/books/9789604585311-sullogiko-epikentro-i-dimosia-istoria-stin-ellada-245186

[4] Ε.Α.Π, ανακτήθηκε από: https://www.eap.gr/education/postgraduate/biannual/public-history/

[5] Στο ίδιο

[6] Δημόσια Ιστορία – Νέο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα ΕΑΠ, ανακτήθηκε από: https://www.youtube.com/watch?v=3x0sAbrsgSw

[7] Πατρωνίδου Δ., 2019, ανακτήθηκε από: https://ergasia-press.gr/mporei-na-gefyrothei-i-istoria-me-ti-dimosia-istoria//

[8] Ε.Α.Π, ανακτήθηκε από: https://www.eap.gr/education/postgraduate/biannual/public-history/

[9] Φλάισερ Χ., 2011, ανακτήθηκε από: https://tvxs.gr/apopseis/arthra-gnomis/dimosia-istoria-mnimi-kai-stigmes-syzitisi-me-ton-ch-flaiser/

[10] Φλάισερ Χ., 2011, ανακτήθηκε από: https://tvxs.gr/apopseis/arthra-gnomis/dimosia-istoria-mnimi-kai-stigmes-syzitisi-me-ton-ch-flaiser/

[11] Αθανασιάδης Χ., 2020, ανακτήθηκε από: https://popaganda.gr/stories/dimosia-istoria-ine-ola-ekina-pou-mas-kanoun-na-diafonoume-sta-social-media/

[12] University of Technology Sydney., 2023, ανακτήθηκε από: https://www.uts.edu.au/research/australian-centre-public-history/about-acph/what-public-history

[13] Παναγιωτόπουλος Β., 2010, ανακτήθηκε από: https://archive.ph/20200127153007/https://www.tanea.gr/2010/03/22/lifearts/culture/mythoi-kai-sklires-alitheies-gia-tin-epanastasi-toy-1821/#selection-1110.1-1117.383

[14] – Μαργαρίτα Κορκοδείλου, Εργασία «Η σχέση μεταξύ δημόσιας και ακαδημαϊκής ιστορίας και πώς η πρώτη μπορεί να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον της κοινωνίας για την ιστορία.» (2023), https://blogs.sch.gr/mkorkodeil/files/2020/05/dis50_ergasia1_503312.pdf

– Δημήτρης Παπαγιαννάκης, Άρθρο «Τι είναι δημόσια ιστορία και τι σχέση έχει με την ακαδημαϊκή ιστορία», (2019),

https://www.academia.edu/39597820/%CE%A4%CE%B9_%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9_%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CF%84i_%CF%83%CF%87%CE%AD%CF%83%CE%B7_%CE%AD%CF%87%CE%B5%CE%B9_%CE%BC%CE%B5_%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%B1%CE%BA%CE%B1%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CE%AE_%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1

– https://repository.kallipos.gr/handle/11419/3822

– https://archeia.moec.gov.cy/sd/572/piges.pdf

[15] https://archeia.moec.gov.cy/sd/572/piges.pdf

https://opencourses.auth.gr/modules/document/file.php/OCRS223/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%A4%CE%97%CE%A4%CE%91_03.pdf

https://www.vakalis.edu.gr/sites/default/files/files/blogpost/istoria-pros-g-lykeiou.pdf

[16] https://www.searchculture.gr/aggregator/portal/ekt-periods

https://www.instateacher.gr/blog/article/poies-einai-oi-vasikes-chronologikes-periodoi-tis-istorias

[17] Θ. Αθανασιάδης, 2023, Διάλεξη με θέμα «Συλλογική μνήμη και Δημόσια Ιστορία», ανακτήθηκε από: https://www.youtube.com/watch?v=PfYfqm1sFAI&t=81s

[18] Θ. Αθανασιάδης, 2023, Διάλεξη με θέμα «Συλλογική μνήμη και Δημόσια Ιστορία», ανακτήθηκε από: https://www.youtube.com/watch?v=PfYfqm1sFAI&t=81s

[19] Θ. Αθανασιάδης, 2023, Διάλεξη με θέμα «Συλλογική μνήμη και Δημόσια Ιστορία», ανακτήθηκε από: https://www.youtube.com/watch?v=PfYfqm1sFAI&t=81s

[20] Δήμητρα Πατρωνίδου, «Μπορεί να γεφυρωθεί η Ιστορία με τη Δημόσια Ιστορία;», (2019), https://ergasia-press.gr/mporei-na-gefyrothei-i-istoria-me-ti-dimosia-istoria/

[21], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 19

[22] Χαρίλαος Εξερτζόγλου, Η Δημόσια Ιστορία: Μια εισαγωγή, (Αθήνα: Εικοστός Πρώτος, 2020), 44

[23] Πολυμέρης Βόγλης, «Η δεκαετία του 1940 ως παρελθόν: Μνήμη, μαρτυρία, ταυτότητα», Τα Ιστορικά, τόμος 25, τεύχος 47, Δεκέμβριος 2007, 441

[24] Πολυμέρης Βόγλης, «Δ.ΙΣ 50: Εισαγωγή στη Δημόσια Ιστορία», (Εισήγηση, 04 Ιανουαρίου 2023)

[25] Ελένη Δημητροπούλου, «Προσφυγική μνήμη και μνημεία του μικρασιατικού ελληνισμού στην Αττική» (Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, 2022)

[26] Ηλίας Γιαννακόπουλος, «Η Δημόσια Ιστορία, η Ιστορική – Συλλογική Μνήμη και η διαχείριση του Παρελθόντος;», (2023), https://www.tameteora.gr/apopseis-sxolia/apopseis/508505/i-dimosia-istoria-i-istoriki-syllogiki-mnimi-kai-i-diacheirisi-toy-parelthontos/

[27], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 19

[28] Πολυμέρης Βόγλης, «Δ.ΙΣ 50: Εισαγωγή στη Δημόσια Ιστορία», (Εισήγηση, 04 Ιανουαρίου 2023)

[29], Αντώνης Λιάκος, Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία, (Αθήνα: Πόλις, 2007), 223-226

[30], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 11

[31] Αναγνωστική Εταιρία Κέρκυρας, «Η προσφυγική μνήμη σήμερα», (2024), https://refugees-to-ionio1922.eu/exhibition/prosfugikh-mnhmh-shmera/

[32] Ελπίδα Βόγλη, Τι πρέπει να γνωρίζει ο ιστορικός για την επιστήμη και το επάγγελμά του;, 178

[33] Γιώργος Κόκκινος, Από την ιστορία στις ιστορίες: προσεγγίσεις στην ιστορία της ιστοριογραφίας, την επιστημολογία και τη διδακτική της ιστορίας, 234

[34] Ρίκα Μπενβενίστε, «Τα Annales: Μια “μικρή διανοητική επανάσταση” στο πεδίο της ιστοριογραφίας», http://archive.eclass.uth.gr/eclass/modules/units/?course=SEAD259&id=2947, (Ημερομηνία πρόσβασης 21/04/2024).

[35] https://www.offlinepost.gr/2021/09/30/h-sxolh-twn-annales-h-istorikh-epanastash-sthn-gallia/

https://eranistis.net/wordpress/2020/05/14/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%AE-%CF%84%CF%89%CE%BD-annales/

https://www.schooltime.gr/2020/11/06/annales-i-sxoli-pou-edose-nea-pnoi-stin-epistimi-tis-istorias/

https://cognoscoteam.gr/archives/18258

https://blogs.sch.gr/mkorkodeil/files/2020/05/dis-51_ergasia1_503312.pdf?x23067

[36] Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη, «Όψεις μιας αναπάντεχης εθνογραφικότητας στο ελληνικό διαδίκτυο: το YouTube ως ένα ψηφιακό οπτικό μουσείο» στο Μ. Σπυριδάκης, Η. Κουτσούκου & Α. Μαρινοπούλου (επιμ.), Κοινωνία του κυβερνοχώρου, Αθήνα: Ι. Σιδέρης, 2018, Διαθέσιμο εδώ: https://www.academia.edu/37010025/%CE%9A%CE%B1%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%B2%CE%AD%CF%84%CE%B7_%CE%9F.-%CE%95._2018_._%CE%8C%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CE%BC%CE%B9%CE%B1%CF%82_%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%B7%CF%82_%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1%CF%82_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CF%84%CF%85%CE%BF_%CF%84%CE%BF_YouTube_%CF%89%CF%82_%CE%AD%CE%BD%CE%B1_%CF%88%CE%B7%CF%86%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C_%CE%BF%CF%80%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF._%CE%A3%CF%84%CE%BF_%CE%9C._%CE%A3%CF%80%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%AC%CE%BA%CE%B7%CF%82_%CE%97._%CE%9A%CE%BF%CF%85%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%8D%CE%BA%CE%BF%CF%85_and_%CE%91._%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%80%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CF%85_%CE%B5%CF%80._%CE%9A%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%BA%CF%85%CE%B2%CE%B5%CF%81%CE%BD%CE%BF%CF%87%CF%8E%CF%81%CE%BF%CF%85_%CF%83%CF%83._443-464_._%CE%91%CE%B8%CE%AE%CE%BD%CE%B1_%CE%99._%CE%A3%CE%B9%CE%B4%CE%AD%CF%81%CE%B7%CF%82, (04/01/2015), σ.445-446

[37] Στο ίδιο, σ. 445,446,449,451,452

[38] Nicolas Offenstadt,, Αυτοψία. Οι λέξεις του ιστορικού. Έννοιες – κλειδιά στη μελέτη της ιστορίας, (Αθήνα: Κέδρος, 2004), σ.72

[39] Peter Burke, Αυτοψία. Οι χρήσεις των εικόνων ως ιστορικών μαρτυριών, (Αθήνα: Μεταίχμιο, 2003), σ.15-16

[40] Έλλη Λεμονίδου, «Από την πολιτική ιστορία στην κινηματογραφική αποτύπωση: Πολλαπλές αναγνώσεις του ευρωπαϊκού 20ού αιώνα», https://www.kinete.gr/wp-content/uploads/2024/02/lemonidou.pdf (09/01/2015)

[41] Lynn Abrams, Θεωρία προφορικής ιστορίας, μετάφραση Λουκάς Ρινόπουλος (Αθήνα: Πλέθρον, 2014) σ. 113

[42] Στο ίδιο, σ. 114

[43], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 19

[44] Πολυμέρης Βόγλης, «Δ.ΙΣ 50: Εισαγωγή στη Δημόσια Ιστορία», (Εισήγηση, 04 Ιανουαρίου 2023)

[45] Lynn Abrams, Θεωρία προφορικής ιστορίας, σ. 146

[46] Η ατομική μνήμη…δεν θεωρείται ένα καθαρά ψυχολογικό φαινόμενο αλλά μια κοινωνικά διαμοιρασμένη εμπειρία, φράση της ιστορικού Lynn Abrams

Lynn Abrams, Θεωρία προφορικής ιστορίας, σ. 114

[47] Στο ίδιο, σ. 137

[48] Στο ίδιο, σ. 115

[49] Στο ίδιο, σ. 127

[50] Στο ίδιο, σ. 145

[51] Ζακ Λε Γκοφ, Ιστορία και μνήμη, (Αθήνα: Νεφέλη, 1998), σ.222

[52] Γκέοργκ Ίγκερς, Η Ιστοριογραφία στον 20^ο αιώνα-, Από την επιστημονική αντικειμενικότητα στην πρόκληση του μεταμοντερνισμού (Αθήνα: Νεφέλη, 2006), σ.39

[53] Ζακ Λε Γκοφ, Ιστορία και μνήμη, σ.221-222.

[54] Ιωάννης Κουμπουρλής, «Ιστορισμός και Ιστορικισμός», https://courses.eap.gr/pluginfile.php/143449/mod_page/content/19/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82%20new.pdf (Ημερομηνία πρόσβασης 03/04/2024).

[55] Παναγιώτης Νταβαρίνος, «Ο γερμανικός ιστορισμός του 19ου αιώνα και η νεότερη βαλκανική ιστοριογραφία», https://blogs.sch.gr/panta1947/2016/06/06/%CE%BF-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-19%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B9%CF%8E%CE%BD%CE%B1-2/ (Ημερομηνία πρόσβασης 01/04/2024).

[56] Γκέοργκ Ίγκερς, Η Ιστοριογραφία στον 20^ο αιώνα, 43,44,46

[57] Χαράλαμπος Κουργιαντάκης, Δημόσια Ιστορία και εκπαιδευτικές πρακτικές, ανακτήθηκε από: https://erkyna.gr/e_docs/periodiko/dimosieyseis/filologia/t21-03.pdf

[58] https://epohi.gr/articles/ti-einai-kai-ti-kanei-h-dhmosia-istoria/

[59] Αντώνης Λιάκος, ανακτήθηκε από: https://opencourses.uoa.gr/modules/document/file.php/ARCH9/%CE%94%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%20%CE%A0%CE%B1%CE%BA%CE%AD%CF%84%CE%BF/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/PDF/%CE%95%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1%2015-%20%CE%94%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%B1%20%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1.pdf

[60] Nicolas Offenstadt, Οι λέξεις του ιστορικού. Έννοιες – κλειδιά στη μελέτη της ιστορίας (Αθήνα: Κέδρος, 2004), σ.37

[61] Γιώργος Γιαννακόπουλος και Βασιλική Μπουντούρη, Εισαγωγή στην Αρχειονομία (Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις Κάλλιπος, 2016), σ.1,6

[62] Ελπίδα Βόγλη, Τι πρέπει να γνωρίζει ο ιστορικός για την επιστήμη και το επάγγελμά του (Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις Κάλλιπος, 2015), σ.69

[63] Γιώργος Γιαννακόπουλος και Βασιλική Μπουντούρη, σ.5

[64] Ανδρέας Μπάγιας, Αρχειονομία. Βασικές έννοιες και αρχές. Η οργάνωση των αρχείων για τη διοίκηση και την έρευνα, (Αθήνα: Κριτική, 1999), (αναφέρεται στο Γιώργος Γιαννακόπουλος και Βασιλική Μπουντούρη, Εισαγωγή στην Αρχειονομία (Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις Κάλλιπος, 2016), σ.1,6

[65] Γιώργος Γιαννακόπουλος και Βασιλική Μπουντούρη, σ.31

[66] Γιώργος Γιαννακόπουλος και Βασιλική Μπουντούρη, σ.1,2

[67] Judith .Ellis, επιμ., Η διαχείριση των αρχείων, (Αθήνα: Τυπωθήτω, 2000), σ.30

[68] Γιώργος Γιαννακόπουλος και Βασιλική Μπουντούρη, σ.32

[69] Arlette Farge, Η γεύση του αρχείου, μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε (Αθήνα: Νεφέλη, 1989), σ.10

[70] Γιώργος Γιαννακόπουλος και Γιάννης Στογιαννίδης, Τα Ιστορικά Αρχεία – Θεωρία και Πράξη (Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις Κάλλιπος, 2024), σ.34,35

[71] Lynn Abrams, Θεωρία προφορικής ιστορίας, μετάφραση Λουκάς Ρινόπουλος (Αθήνα: Πλέθρον, 2014) σ. 113

[72] Μερτ Καγιά, Ο εξισλαμισμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας την περίοδο 1919-1925 – Μια μελέτη μνήμης, (Θεσσαλονίκη: Κυριακίδη, 2021) σ. 68

[73] Ό.π., σ.68

[74] Στο ίδιο, σ. 114

[75], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 19

[76] Πολυμέρης Βόγλης, «Δ.ΙΣ 50: Εισαγωγή στη Δημόσια Ιστορία», (Εισήγηση, 04 Ιανουαρίου 2023)

[77] Στο ίδιο, σ. 127

[78] Στο ίδιο, σ. 145

[79] Ό.π., σ.70-72

[80] Θεόδωρος Παπαδάτος, «Διπλωματική εργασία – Δημόσια ιστορία και μνήμη. Η μνήμη του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Κέρκυρας. Μια πρόταση για έναν ιστορικό περίπατο», σ.29-32, https://apothesis.eap.gr/archive/item/176713

Πηγή εικόνας

https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/83193_dimosia-istoria-kai-aneythynotita

*Βιογραφικό συντάκτη

https://greekhumans.com/general/

#Public History #Αρθρογραφία #Δημόσια Ιστορία #Επιστήμη #Ιστορία