Σκάνδαλο Watergate – άλλαξε για πάντα την αμερικανική πολιτική
Ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός που άλλαξε για πάντα την αμερικανική πολιτική
Του Σπύρου Τσεβά*
Το σκάνδαλο Watergate αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας, όχι μόνο επειδή οδήγησε στην παραίτηση ενός Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (ΗΠΑ), αλλά κυρίως επειδή άλλαξε ριζικά τη σχέση μεταξύ πολιτικής εξουσίας, τύπου και πολιτών. Για να γίνει κατανοητό στο μέγιστο βαθμό το μέγεθος της κρίσης, είναι απαραίτητο να παρουσιαστεί η πολιτική ατμόσφαιρα της εποχής, πως εξελίχθηκε το σκάνδαλο αλλά και τις συνέπειες που είχε το επόμενο διάστημα.
Η πολιτική ατμόσφαιρα στις αρχές του 1970
Κατά τα τέλη της δεκαετίας του ‘60 και τις αρχές της δεκαετίας του 1970 οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε έντονη κοινωνική και πολιτική αναταραχή , τόσο σε επίπεδο εξωτερικής όσο και σε επίπεδο εσωτερικής πολιτικής. Τα κινήματα για τα δικαιώματα των γυναικών, οι συζητήσεις γύρω από τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων, ιδίως μετά τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, κι ειδικότερα η έξαρση της εγκληματικότητας με τις ταραχές που ξέσπασαν στις περιοχές γκέτο των μεγάλων πόλεων δυσχέραιναν ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, η χώρα βρίσκεται εγκλωβισμένη στο αδιέξοδο του Βιετνάμ. Ένας πόλεμος ο οποίος έχει έντονο αντίκτυπο τόσο σε ψυχικό επίπεδο και σε συμμετοχή ανθρώπινου δυναμικού, όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Πλέον, οι ΗΠΑ δε δέσποζαν όπως παλαιότερα στην οικονομική ισχύ , αφού πλέον ήρθαν αντιμέτωπες με τις συνέπειες του πολέμου, καθώς και με τον έντονο ανταγωνισμό χωρών όπως η Γερμανία κι η Ιαπωνία.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον, εκλεγμένος το 1968 και επανεκλεγμένος το 1972, εμφανιζόταν ως ηγετική μορφή της «σιωπηλής πλειοψηφίας» των πολιτών που επιθυμούσαν σταθερότητα, τάξη και τερματισμό των αναταραχών. Σε συνεργασία με το σύμβουλο εθνικής ασφάλειας στο Λευκό Οίκο, Χένρι Κίσινγκερ εγκαθίδρυσαν μια ιδιαίτερη δυνατή, στα όρια μάλιστα του ωμού ρεαλισμού, πολιτική στα εξωτερικά ζητήματα και έντονα συντηρητική με τάσεις δεξιού λαϊκισμού στα θέματα που εμφανίστηκαν εσωτερικά. Ιδιαίτερα στον εξωτερικό τομέα, η προσέγγιση της Κίνας κι η επίσκεψη του Νίξον στη χώρα το Φεβρουάριο του 1972 αποτελεί αδιαμφισβήτητα ένα από τα μεγαλύτερα – αν όχι το μεγαλύτερο – παράσημο της προεδρικής του σταδιοδρομίας.
Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική της σταθερότητας και της εξάλειψης των ταραχών, η κυβέρνηση Νίξον είχε υιοθετήσει μια βαθιά καχυποψία απέναντι στα ΜΜΕ και στους πολιτικούς της αντιπάλους. Η ανάγκη για πολιτικό έλεγχο κι η εμμονή με την ασφάλεια οδήγησαν στη δημιουργία ενός συστήματος παρακολουθήσεων, παρανόμων επιχειρήσεων κι απόκρυψης πληροφοριών . Όλες αυτές οι κινήσεις θα αποκαλύπτονταν με το σκάνδαλο Watergate.
Η διάρρηξη στο συγκρότημα Watergate
Στις 17 Ιουνίου 1972, πέντε άνδρες συνελήφθησαν στο κτιριακό συγκρότημα Watergate στην Ουάσιγκτον, όπου στεγαζόταν η έδρα του Δημοκρατικού Κόμματος. Είχαν επιχειρήσει να τοποθετήσουν συσκευές υποκλοπής και να φωτογραφίσουν έγγραφα. Στην αρχή, το γεγονός έμοιαζε με μια απλή διάρρηξη. Στην πορεία όμως η έρευνα των δημοσιογράφων Μπομπ Γούντγουορντ και Καρλ Μπέρνσταϊν της Washington Post αποκάλυψε σταδιακά ότι οι δράστες συνδέονταν με την Επιτροπή για την Επανεκλογή του Προέδρου, δηλαδή την επίσημη εκστρατεία του Νίξον κατά τις προεδρικές εκλογές του 1972.
Καθώς περνούσαν οι μήνες, προέκυψαν νέα στοιχεία που έδειχναν ότι η διάρρηξη δεν
ήταν μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας παρακολούθησης, εκβιασμών και πολιτικών σαμποτάζ εις βάρος των αντιπάλων του Νίξον. Παρά τις αρχικές προσπάθειες συγκάλυψης από τον Λευκό Οίκο των ηθικών αυτουργών της διάρρηξης, η θέση του Νίξον χειροτέρεψε οριστικά. Τον Ιούλιο του 1973, ένας σύμβουλος του Προέδρου αποκάλυψε το σύστημα των μαγνητοφωνήσεων των συνομιλιών στο γραφείο του Νίξον.
Πλέον υπήρχαν ακλόνητα στοιχεία που αναδείκνυαν καθαρότερα τη συγκάλυψη αυτή. Στους επόμενους μήνες δημιουργήθηκε Ειδική Επιτροπή από την πλευρά της Γερουσίας για τη διερεύνηση του σκανδάλου, ενώ οι αποκαλύψεις από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τις ανακριτικές αρχές έρχονταν καθημερινά στο φως. Καθοριστικό σημείο για εκείνους αποτέλεσε η αποκάλυψη ότι ο Νίξον είχε ηχογραφήσει κρυφά τις συνομιλίες του στον Λευκό Οίκο μέσω του συστήματος των μαγνητοφωνήσεων.
Μετά από πολύμηνη νομική μάχη, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάσισε ομόφωνα ότι ο Πρόεδρος έπρεπε να παραδώσει τις ηχογραφήσεις. Όταν τα περιεχόμενα αποκαλύφθηκαν, έγινε φανερό ότι ο Νίξον είχε πράγματι προσπαθήσει να παρεμποδίσει τη δικαιοσύνη. Αντιμέτωπος με βέβαιη καθαίρεση κι έχοντας χάσει κάθε ελπίδα διάσωσης της προεδρίας του, στις 9 Αυγούστου 1974, ο Ρίτσαρντ Νίξον παραιτήθηκε από το αξίωμά του. Έως σήμερα αποτελεί τον πρώτο και μοναδικό πρόεδρο των ΗΠΑ που έχει προχωρήσει σε παραίτηση.
Οι συνέπειες κι η κληρονομιά του Watergate
Το σκάνδαλο Watergate είχε τεράστιες επιπτώσεις στην αμερικανική πολιτική και κοινωνία. Υπονόμευσε βαθιά την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την κυβέρνηση και το πολιτικό σύστημα, αναδεικνύοντας με τον πλέον κυνικό τρόπο πως η ανώτατη εξουσία δεν είναι απρόσβλητη από τη διαφθορά και την κατάχρηση. Θεσμικά, υλοποιήθηκαν αρκετές μεταρρυθμίσεις που σχετίζονταν με την ενίσχυση του Κογκρέσου έναντι της εκτελεστικής εξουσίας και με τη μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία των κρατικών υπηρεσιών.
Παράλληλα, ενισχύθηκε ο ρόλος του δημοσιογραφικού λόγου, καθιερώνοντας τη λειτουργία του τύπου και των μέσων ως ελεγκτή της εξουσίας. Περισσότερο από μισό αιώνα μετά, το σκάνδαλο Watergate εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο της σύγκρουσης ανάμεσα στην εξουσία και τη διαφάνεια. Μας θυμίζει ότι σε μια δημοκρατία, κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω του νόμου καθιστώντας την ως την πιο διαχρονική του κληρονομιά.
Βιβλιογραφία
Emery, Fred. Watergate: The Corruption of American Politics and the Fall of Richard
Nixon. New York: Times Books, 1994.
Παπασωτηρίου, Χαράλαμπος. Αμερικανικό πολιτικό σύστημα και εξωτερική πολιτική: 1945 – 2002. Αθήνα: Εκδόσεις Ποιότητα, 2002.
Πηγή εικόνας
* Βιογραφικό συντάκτη
https://greekhumans.com/o-spyros-tsevas-syntakths-sto-greekhumans/