Η πορεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Από τη σύνδεση του 1961 στο σήμερα
Του Σπύρου Τσεβά*
Η 1η Ιανουαρίου 1981 αποτελεί την ημερομηνία που ανοίγει επισήμως ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, της ένταξης της χώρας στους κόλπους της Ενωμένης Ευρώπης. Δεν πρόκειται απλά για μια πολιτική ή οικονομική επιλογή, αλλά για μια στρατηγικής σημασίας απόφαση με άμεσες κοινωνικές προεκτάσεις. Η σχέση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώθηκε μέσα από ένα σύνολο προσδοκιών, κρίσεων κι αλλαγών , αντανακλώντας την πορεία της χώρας στο πέρασμα των χρόνων, αλλά κι ολόκληρης της Ευρώπης.
Η πρώτη προσέγγιση: Η σύνδεση με την ΕΟΚ
Η πρώτη επίσημη σύνδεση της Ελλάδας με την Ευρώπη πραγματοποιήθηκε το 1961, όταν υπογράφηκε η Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΟΚ. Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή ήδη από τη συνθήκη ίδρυσης της ΕΟΚ στη Ρώμη το 1957 έκρινε πως άνοιγε ένας δρόμος που θα μπορούσε βαθμιαία να εξυπηρετήσει τα οικονομικά κι εθνικά συμφέροντα της χώρας. Ο Καραμανλής από την αρχή της διακυβέρνησής του το 1956 έθετε ως έναν από τους βασικούς άξονες του πολιτικού του προγράμματος την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη. Η γεωπολιτική αγκύρωση της στη Δύση αντανακλά και το έντονο ψυχροπολεμικό κλίμα που είχε διαμορφωθεί. Οποιοδήποτε πολιτικό ή οικονομικό μέτρο διαμορφώθηκε κατά αυτό τον τρόπο έτσι ώστε να εξυπηρετήσει την ένωση αυτή. Το Προσωρινό Πενταετές Πρόγραμμα, η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1959 κι η διαπραγμάτευση του παλαιού δημοσίου χρέους αποτελούν ενδεικτικά μέτρα.
Τελικά, στις 9 Ιουλίου 1961, ύστερα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις, υπογράφηκαν οι συμφωνίες συνδέσεως με την ΕΟΚ, οι οποίες είχαν επίσημη ισχύ από την 1η Νοεμβρίου 1962. Οι συνέπειες της Συνδέσεως είχαν έντονο αντίκτυπο στην ελληνική πραγματικότητα. Πλέον η μικρή εσωτερική αγορά της χώρας εντασσόταν σε μια ενιαία αγορά με πολλαπλές ευκαιρίες και μεγαλύτερη αγοραστική ικανότητα, οι δυνατότητες εκσυγχρονισμού της οικονομίας γίνονταν ακόμα περισσότερες, ενώ πια η Ελλάδα γινόταν κι επίσημα ενεργό μέλος με λόγο στην ευρωπαϊκή συνεργασία.
Ωστόσο, η διαδικασία πλήρους ένταξης στην ΕΟΚ πάγωσε λόγω της επιβολής της στρατιωτικής δικτατορίας του 1967. Η Κοινότητα θεώρησε ασύμβατο το αυταρχικό καθεστώς με τις ιδέες της, παγώνοντας και στην ουσία απομονώνοντας την Ελλάδα και τις σχέσεις μαζί της.
Η Μεταπολίτευση κι η ένταξη στην ΕΟΚ
Η Μεταπολίτευση της περιόδου 1974 – 1975 κι η εγκαθίδρυση της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας αποτελεί σημείο καμπής στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, επιστρέφοντας στη διακυβέρνηση της χώρας το 1974 έπειτα από την πτώση της δικτατορίας, έθεσε ως έναν από τους άμεσους στόχους του την επανέναρξη των συζητήσεων για την οριστική ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ. Η επίλυση του πολιτειακού ζητήματος με τη δημιουργία και ψήφιση νέου συντάγματος το 1975, εκτός του ότι έθετε την ελληνική πολιτική και κοινωνία σε νέες δομές, έλυνε τα χέρια του Μακεδόνα πολιτικού και διαμόρφωνε μια νέα, στιβαρή βάση για να ολοκληρώσει αυτό που ήδη από το 1957 και τις πρώτες κυβερνήσεις του επεδίωκε. Ο Καραμανλής ανέλαβε εξ ολοκλήρου το εγχείρημα αυτό πραγματοποιώντας ο ίδιος ταξίδια σ’ όλες σχεδόν τις χώρες – μέλη της Κοινότητας συνομιλώντας με τους ηγέτες των κρατών.
Οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν αισίως στις 21 Δεκεμβρίου 1978. Στις 28 Μαΐου 1979 σε μια εντυπωσιακή τελετή στο Ζάππειο Μέγαρο υλοποιήθηκε κι επίσημα η ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ με την υπογραφή της Συνθήκης Παραχωρήσεως.
Τα πρώτα χρόνια στην ΕΟΚ
Κατά τη δεκαετία του 1980, ιδίως από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, η σχέση της Ελλάδας με την ΕΟΚ χαρακτηρίζονται από αμφιθυμία και κριτική στάση. Παρά τη ρητορική που ασκήθηκε, η χώρα τη δεκαετία αυτή επωφελήθηκε ιδιαίτερα από τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ) κατά τα έτη 1985 – 1989 κι αργότερα από τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης. Τα προγράμματα αυτά χρηματοδοτούσαν έργα υποδομών, αγροτικά προγράμματα κι αναπτυξιακές πολιτικές, αναζωογονώντας την ελληνική οικονομία και τον τομέα των επενδύσεων.
Η είσοδος στην Ευρωζώνη και η κρίση του 2009
Το 2002, η Ελλάδα εντάχθηκε στη ζώνη του ευρώ, υιοθετώντας το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε σημαντική επιτυχία και σύμβολο οικονομικής σύγκλισης με την Ευρώπη. Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια αναδείχθηκαν οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας.
Η οικονομική κρίση του 2009 έθεσαν σε δοκιμασία τόσο την Ελλάδα όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα μνημόνια του 2009, του 2012 και του 2015, η αυστηρή δημοσιονομική επιτήρηση και οι κοινωνικές επιπτώσεις που προκάλεσε η κρίση στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δημιούργησαν κλίμα έντονης αμφισβήτησης της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα παρέμεινε στην Ευρωζώνη και κατ’ επέκταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική επιλογή της ευρωπαϊκής συμμετοχής.
Η Ελλάδα στην Ευρώπη του σήμερα
Σήμερα, η Ελλάδα είναι ενεργό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμμετέχοντας ενεργά στην κοινή πολιτική για την οικονομία, την άμυνα, το περιβάλλον και τη μετανάστευση. Η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό το θεσμικό της πλαίσιο, την οικονομική της πολιτική και τη διεθνή της θέση.
Παρά τις κρίσεις και τις αντιφάσεις που εμφανίστηκαν ανά καιρούς, η σχέση Ελλάδας κι Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει δυναμική κι εξελισσόμενη. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν υπήρξε ποτέ μια γραμμική διαδικασία, αλλά αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί πεδίο διαπραγμάτευσης ανάμεσα στην εθνική κυριαρχία και την ευρωπαϊκή προοπτική.
Βιβλιογραφία
Έβερτ, Μιλτιάδης. Καραμανλής ο αναμορφωτής. Αθήνα, 1983.
Χατζηβασιλείου, Ευάνθης. Ελληνικός φιλελευθερισμός: Το ριζοσπαστικό ρεύμα, 1932–1979. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη, 2010.
Πηγή εικόνας
https://nomikospalmos.wordpress.com/
* Βιογραφικό συντάκτη
https://greekhumans.com/o-spyros-tsevas-syntakths-sto-greekhumans/