Στο παγωμένο άκρο του κόσμου – Iστορία Γροιλανδίας
Του Σπύρου Τσεβά*
Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, αποτελεί έναν τόπο όπου το κλίμα, η γεωγραφία κι η ανθρώπινη αντοχή συνυφαίνονται σε μια μακρά κι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική διαδρομή. Αν και σήμερα βρίσκεται έντονα στο προσκήνιο τόσο λόγω πολιτικών συζητήσεων όσο και της κλιματικής αλλαγής που λαμβάνει χώρα στον Αρκτικό κύκλο, η ιστορία της εκτείνεται χιλιάδες χρόνια πίσω αντικατοπτρίζοντας την προσπάθεια του ανθρώπου για μόνιμη εγκατάσταση στην περιοχή.
Ο πρώιμος πολιτισμός των Παλαιοεσκιμώων
Η εμφάνιση των πρώτων πολιτισμικών ομάδων που έφτασαν στη Γροιλανδία χρονολογείται περίπου στο 2500 π.Χ. Πρόκειται για πληθυσμούς Παλαιοεσκιμώων, όπως ο πολιτισμός Σακκάκ κι έπειτα ο πολιτισμός Ντόρσετ, οι οποίοι μετανάστευσαν στην περιοχή από το σημερινό Καναδά. Ιδιαίτερα οι Σακκάκ μέχρι το 800 π.Χ ανέπτυξαν τεχνικές επιβίωσης βασισμένες στο κυνήγι θαλάσσιων θηλαστικών, την αλιεία και την εκμετάλλευση των περιορισμένων φυσικών πόρων. Οι περιοχές που επιλέχθηκαν για εγκατάσταση ήταν αυτές της δυτικής και νότιας Γροιλανδίας, ωστόσο έχουν καταγραφεί και μαρτυρίες εποικισμού της βόρειας Γροιλανδίας, ειδικότερα την περίοδο μέχρι το 1300 π.Χ.
Οι πρώτες επίσημες αναφορές
Γύρω στο 1000 μ.Χ. εμφανίζονται οι ομάδες της Θούλης, οι πρόγονοι των σημερινών Ινουίτ. Οι ομάδες της Θούλης εισήγαγαν νέες τεχνολογίες, όπως τα έλκηθρα με σκύλους, τα καγιάκ και τα καμάκια ψαρέματος, που τους επέτρεψαν να κινηθούν αποτελεσματικά στο παγωμένο τοπίο και να ψαρεύουν την τροφή τους. Η κοινωνία τους οργανώθηκε γύρω από την κοινότητα και τη στενή σχέση με τη φύση, στοιχεία που παραμένουν κεντρικά στην ταυτότητα των Ινουίτ έως σήμερα.
Την ίδια περίπου περίοδο, η Γροιλανδία εισέρχεται κι επίσημα στα κείμενα της ευρωπαϊκής ιστορίας. Σύμφωνα με τις ισλανδικές σάγκες, ο Βίκινγκ Έρικ ο Ερυθρός εξορίστηκε από την Ισλανδία επειδή είχε διαπράξει φόνο κι ίδρυσε γύρω στο 985 μ.Χ. τις πρώτες σκανδιναβικές αποικίες στη νοτιοδυτική Γροιλανδία. Το όνομα Γροιλανδία που σημαίνει Πράσινη Γη επιλέχθηκε πιθανότατα για να προσελκύσει νέους αποίκους. Οι Νορβηγοί άποικοι ανέπτυξαν γεωργικές και κτηνοτροφικές κοινότητες και διατήρησαν εμπορικές σχέσεις με την Ευρώπη.
Ωστόσο οι σκανδιναβικοί οικισμοί άρχισαν να παρακμάζουν κατά τον 14ο αιώνα. Οι λόγοι παραμένουν αντικείμενο ιστορικής συζήτησης και σχετίζονται με την επιδείνωση του κλίματος, την οικονομική απομόνωση αλλά και πιθανές συγκρούσεις με τους τοπικούς πληθυσμούς των Ινουίτ. Μέχρι τον 15ο αιώνα οι αποικίες αυτές είχαν εξαφανιστεί, αφήνοντας ξανά τη Γροιλανδία στους αυτόχθονες πληθυσμούς.
Η ενσωμάτωση στη Δανία
Κατά το 18ο αιώνα η Δανία επαναφέρει το ενδιαφέρον της για το νησί. Το 1721, ο Δανός ιεραπόστολος Χανς Έγκεντε ίδρυσε την πρώτη μόνιμη δανική αποστολή, σηματοδοτώντας την αρχή της αποικιακής περιόδου στην περιοχή. Η Γροιλανδία ενσωματώθηκε διοικητικά στο βασίλειο της Δανίας, αναπτύσσοντας ένα σύστημα εμπορίου και δραστηριότητας ιεραποστόλων, εις βάρος της τοπικής κοινωνίας. Παράλληλα, ο Έγκεντε κατά την παραμονή του στο νησί ιδρύει την πρωτεύουσα Γκόντθομπ, το οποίο φέρει σήμερα την ονομασία Νουκ.
Η Γροιλανδία κατά τον 20ο αιώνα
Κατά τον 20ο αιώνα, η θέση της Γροιλανδίας αποκτά νέα σημασία. Με τη Δανία να βρίσκεται υπό γερμανική κατοχή κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Γροιλανδία στρέφεται για αναζήτηση βοήθειας στην πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών. Η στρατηγική τοποθεσία του νησιού στην Αρκτική την κατέστησε σημαντική για τις ΗΠΑ οι οποίες εγκατέστησαν στρατιωτικές βάσεις στο νησί. Οι βάσεις αυτές δημιουργήθηκαν στην ανατολική και δυτική ακτή του νησιού ώστε να στέλνουν αεροσκάφη στην Ευρώπη. Μετά το τέλος του πολέμου, η Γροιλανδία διέθετε δεσπόζουσα θέση ασφαλείας σ’ όλο τον πλανήτη.
Μετά τον πόλεμο, η Γροιλανδία μετατράπηκε επίσημα σε τμήμα του Βασιλείου της Δανίας, ενώ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου αξιοποιήθηκε από την πλευρά των Αμερικανών ως αεροπορική βάση. Όμως σταδιακά κι ενώ βρισκόταν υπό δανικό έλεγχο, ενισχύθηκαν τα αιτήματα για μεγαλύτερη αυτονομία. Το 1979 θεσπίστηκε καθεστώς αυτοδιοίκησης, ενώ το 2009 απέκτησε ευρύτερες αρμοδιότητες, συμπεριλαμβανομένου του ελέγχου των φυσικών πόρων της. Σήμερα, παρότι παραμένει μέρος του δανικού βασιλείου, η Γροιλανδία διαθέτει ισχυρή πολιτική ταυτότητα και συζητά ανοιχτά το ενδεχόμενο πλήρους ανεξαρτησίας.
Συμπέρασμα
Σήμερα, καθώς οι πολιτικές εξελίξεις προχωράνε με έντονους ρυθμούς κι η κλιματική αλλαγή συνεχίζει να ταλανίζει τον πλανήτη, η κατανόηση του ιστορικού παρελθόντος της Γροιλανδίας είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Το παγωμένο αυτό νησί , δεν αποτελεί μόνο γεωγραφικό σύνορο αλλά και καθρέφτη της ταυτότητας ορισμένων ανθρώπων και των ορίων των δυνατοτήτων που διαθέτουν. Το μέλλον της Γροιλανδίας θα συνεχίσει να γράφεται μέσα από αυτές τις δυνατότητες και τη συνεχή διαμόρφωση ταυτότητας.
Βιβλιογραφία
Roesdahl, Else. The Vikings. 2nd ed. London: Penguin Books, 1998.
Πηγή εικόνας
https://nbozionelos.gr/i-istoria-tis-groilandias/
* Βιογραφικό συντάκτη
https://greekhumans.com/o-spyros-tsevas-syntakths-sto-greekhumans/