Σε συνέντευξη για το https://greekhumans.com/, η εκπαιδευτικός – θεολόγος κα Ειρήνη Σαραφούδη κλήθηκε να σχολιάσει εν συντομία θέματα που άπτονται της Ορθοδοξίας.
Μέσα από τις προηγούμενες συνεντεύξεις της στην ιστοσελίδα μας, τις οποίες μπορείτε να δείτε εδώ
https://greekhumans.com/synenteyxh-ths-eirinis-saradoyfi-thriskeia-kai-paradosi/
https://greekhumans.com/synenteyxh-ths-eirhnhs-sarafoudh-laografia/
γνωρίσαμε καλύτερα την κα Σαραφούδη.
Είναι Θεολόγος εκπαιδευτικός, τεχνολόγος τροφίμων και τεχνικός αρχιτεκτονικής τοπίου. Κατάγεται από τη Νικήσιανη Καβάλας, ένα χωριό με πλούσια κυρίως εκκλησιαστική και μουσική παράδοση. Αυτό την κίνησε το ενδιαφέρον να ασχοληθεί με θέματα λαογραφίας, παράδοσης, τοπικής ιστορίας και αγιολογίας.
Ξεκινώντας με άποψη
Μέσα στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο, υπάρχει κάποια γιορτή που είναι πιο σημαντική από κάποια άλλη; Για παράδειγμα τα Χριστούγεννα σε σύγκριση με το Πάσχα; Σε πολλές συζητήσεις έχει ακουστεί αυτή η άποψη. Οπότε ποια η τοποθέτηση σου;
Η Ανάσταση, η εορτή των εορτών! Η πανήγυρης των πανηγύρεων. Είναι η πιο λαμπρή ημέρα του εκκλησιαστικού έτους. Είτε Πάσχα πούμε, είτε Ανάσταση, είτε Λαμπρή, το ίδιο εννοούμε. Οι υμνογράφοι της εκκλησίας μας καλούν να «λαμπρυνθώμεν» και εμείς στη μεγάλη αυτή εορτή. Όπως έλαμψε το φώς της Αναστάσεως του Χριστού, τότε που βγήκε από τον τάφο νικητής του θανάτου, έτσι να λάμπουμε από χαρά στην εορτή της Αναστάσεως του. Αλλά γιατί η γιορτή αυτή είναι τόσο σημαντική; Γιατί κατενικήθη ο χειρότερος εχθρός μας, ο εχθρός που βασάνιζε όλους τους ανθρώπους, ποιος εχθρός; Ο θάνατος. Κάνεις δεν μπορούσε να μας λυτρώσει από τον θάνατο, κανείς δεν μπορούσε να τον συντρίψει. Και ήρθε Εκείνος που είναι ο κύριος της ζωής και του θανάτου και με τον θάνατο του κατεπάτησε τον θάνατο. Δεν έχει πλέον ο θάνατος την ίδια δύναμη που είχε πρώτα, καταργήθηκε με την Ανάσταση του Χριστού. Ο θάνατος έγινε ένα επεισόδιο της ζωής μας, μέσω του οποίου μεταβαίνουμε από τα πρόσκαιρα στα αιώνια, από τα γήινα στα επουράνια, όπου περιμένουμε την Δευτέρα Παρουσία. Στον κατηχητικό λόγο του ιερού Χρυσοστόμου στο τέλος της ορθινής θείας λειτουργίας του Πάσχα ακούμε: « Που σου, θάνατε, το κέντρoν; Που σου, Άδη, το νίκος; Ανέστη Χριστός , και καταβέβλησαι. Ανέστη Χριστός , και ζωή πολιτεύεται. Ανέστη Χριστός και νεκρός ουδείς επι μνήματος…» Πως λοιπόν να μην λάμπουμε και να μην πανηγυρίζουμε από χαρά και αγαλλίαση στην εορτή της Αναστάσεως έπειτα από μια τέτοια μεγάλη νίκη του Χριστού που αφορά τον καθένα μας;
Με αφορμή τον επικείμενο εορτασμό του Αγίου Πνεύματος, ο κόσμος γνωρίζει αυτή τη γιορτή ως 3ημερο και όχι τι ακριβώς εορτάζουμε. Ποιος μπορεί να είναι ο λόγος; Τελικά τι ακριβώς τιμούμε αυτή την ημέρα οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί;
Ναι, η αλήθεια είναι ότι πολύς κόσμος τα τελευταία χρόνια θεωρεί εσφαλμένα ότι ο εορτασμός του Αγίου Πνεύματος είναι 3ήμερο. Θεωρώ ότι το κάνει λόγω έλλειψης γνώσεων πάνω σε αυτή την σπουδαία εορτή. Θα προσπαθήσω με όσο γίνεται ποιο απλά λόγια να πω λίγα πράγματα ώστε να κατανοήσουμε τι ακριβώς τιμούμε αυτή την ήμερα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι άγιοι της εκκλησίας μας θέσπισαν αυτή την ήμερα ως αργία για να έχουμε την δυνατότητα να εκκλησιαστούμε όλοι.
Κατά την ορθόδοξη δογματική θεολογία το Άγιο Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Τα άλλα δυο πρόσωπα είναι ο Πατήρ και ο Υιός. Ο Πατήρ δημιουργεί τον κόσμο , ο Υιός όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου , αποστέλλεται προς σωτηρίαν του ανθρώπου και το πνεύμα το Άγιον απ αρχής συμπληροί και τελειοποιεί , σε πλήρη ενότητα προς τον πατέρα και τον Υιόν. Η εκκλησία στηρίχθηκε στην διδασκαλία της Αγίας γραφής και της ιερής παράδοσης και διετύπωσε δόγμα για το Άγιο Πνεύμα και την σχέση του προς τον πατέρα και τον Υιόν. Κατά την Καινή Διαθήκη το Άγιο Πνεύμα άρχεται με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου « Πνεύμα Άγιον επελεύσεται» επι την παρθένου Μαριάμ , εξ ης γεννήθηκε ο Σωτήρας του κόσμου. Σε όλη την Καινή Διαθήκη το Άγιο Πνεύμα συνοδεύει το έργο του Χριστού και των Αποστόλων, ιδρύει την εκκλησία και παρουσιάζει το σχέδιο της θείας οικονομίας. Αποδίδονται σε αυτό πολλές θείες ιδιότητες όπως αιωνιότητα, αγιότητα, παγνωσία και πανταχού παρουσία. Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Κύριος μετά την Ανάσταση του , όταν συνάντησε τους μαθητές του , τους έδωσε Πνεύμα Άγιον και τους κατέστησε συνεχιστές του έργου του. Εκείνο όμως που πρέπει να ξέουμε είναι ότι το Άγιο Πνεύμα εισέρχεται στη ζωή της χριστιανικής κοινότητας και ξεκινάει επίσημα το έργο του κατά την ημέρα της Πεντηκοστής. Μάλιστα η κάθοδος του συνοδεύθηκε και από εξωτερικά σημεία (ήχος, πύρινες γλώσσες). Όλα μέσα στην εκκλησία γίνονται με το Άγιο πνεύμα, οικεί μέσα στην εκκλησία χορηγείται σε όλους τους πιστούς και εκδηλώνεται με τα διάφορα χαρίσματα που έχει ο καθένας μας. Να πούμε τέλος ότι λέγεται και παράκλητος και η κατεξοχήν προσευχή που είναι ίσως γνωστή μας σε πολλούς είναι το «Βασιλευ ουράνιε , παράκλητε το πνεύμα της αληθείας..»
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή
Είναι γεγονός πως η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, η περίοδος που χαρακτηρίζεται από τη νηστεία πέρασε. Τι όμως θα πει νηστεία; Είναι μόνο η αποχή από κάποια φαγητά; Ποιος ο ρόλος του Πνευματικού για κάθε άνθρωπο;
Επιτρέψτε μου σε αυτή την ερώτηση να πω λίγα πράγματα περί νηστείας από τα κείμενα του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, μιας και έχω κάνει την διατριβή μου στον Άγιο αυτό. « Οι πατέρες της εκκλησίας χαρακτήρισαν τη νηστεία ως ουσία της προσευχής, με την νηστεία ο προφήτης Ηλίας παίρνει δύναμη και του χαρίζεται διπλή η χάρη που κατείχε ο ίδιος. Ο Χριστός νηστεύοντας στην έρημο , νίκησε τον πειρασμό και γκρέμισε την τυραννία του , ελευθερώνοντας τον άνθρωπο. Βλέπετε τα δώρα της νηστείας και πόσα είναι τα αγαθά που αξιώνεται να δεχθεί με αυτή ο άνθρωπος; Η νηστεία και η εγκράτεια δεν βοηθούν μόνο στην αρετή αλλά και στην θεοσέβεια. Η μείωση της τροφής οδηγεί στην συντετριμμένη καρδιά στην ταπείνωση και στην κάθαρση των αισθήσεων. Στον καιρό της νηστείας και της προσευχής ας αφήσουμε από την ψυχή μας ότι έχουμε εναντίον κάποιου. Ας δοθούμε όλοι στην αγάπη. Ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον. Ας φτάσουμε στην έξαρση της αγάπης και της αγαθοεργίας. Έτσι η νηστεία μας θα είναι άψογη και άξια επαίνου από τον Θεό και τα αιτήματα μας την περίοδο της νηστείας θα είναι ευπρόσδεκτα. Συχνά ο διάβολος κάνει αγώνα να αχρειωθεί η νηστεία μας βάζοντας μέσα μας εγωισμό. Εμείς αναγνωρίζοντας τις πολλές και μεγάλες δωρεές της νηστείας ας νηστεύουμε και ας προσευχόμαστε με συντετριμμένη την καρδιά. Όταν κρατούμε τέτοια νηστεία , πνευματική, σωματική και προσευχόμαστε ο θυμός θα εξημερωθεί, ο εξωτερικός άνθρωπος ταπεινώνεται ενώ ταυτόχρονα ανακαινίζεται ο εσωτερικός. Η νηστεία κάνει το σώμα ευήκοο στην ψυχή και εξαγνίζει τις σκέψεις..». και συνεχίζει να λέει και άλλα ο Άγιος, δεν θα αναφερθώ παραπάνω, στην ουσία θα μείνουμε ότι δεν είναι μόνο αποχή από κάποια φαγητά. Όσον αφορά τον ρόλο του πνευματικού , είναι ένας ιερέας που έχει λάβει την ευλογία να καθοδηγεί τους ανθρώπους στον πνευματικό τους αγώνα. Κύρια αποστολή του είναι να βοηθά τους πιστούς να προσεγγίσουν τον Θεό, να ενισχύσουν την πίστη τους και να τους παρέχει πνευματική καθοδήγηση που μπορεί να περιλαμβάνει και συμβουλές για την προσευχή , την μελέτη και την νηστεία.
Η νηστεία που προηγείται της εορτής Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις αρχές του Αυγούστου έρχεται, είναι μπροστά μας. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτή νηστεία δεν είναι σημαντική. Δηλαδή νηστεία από νηστεία έχει διαφορά στην θρησκεία μας;
Δεκαπενταύγουστος είναι η περίοδος που κατ εξοχήν τιμάται το πρόσωπο της Παναγίας μας. Στην Ελλάδα η κοίμηση της Θεοτόκου εορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα, ονομάζεται δε και «Πάσχα του καλοκαιριού». Σε κάθε γωνία της πατρίδας μας υπάρχουν ενοριακοί ναοί και εξωκλήσια αφιερωμένα στην Θεοτόκο. Ο λαός μας δείχνει ιδιαίτερη αγάπη και ευλάβεια στην Παναγία μας για αυτό την αποκαλεί Υπέρμαχος στρατηγός, τείχος απόρθητον, χρυσοπλοκότατος πύργος, ελπίς, προστασία, κ.α. Ανάμεσα στις καθιερωμένες μεγάλες νηστείες (μεγάλης τεσσαρακοστής, Χριστουγέννων, Άγιων Αποστόλων) περιλαμβάνεται και η νηστεία του Δεκαπενταυγούστου. Κατά την παράδοση η νηστεία για την συγκεκριμένη εορτή καθιερώθηκε τον 7 αιώνα. Αρχικά ήταν χωρισμένη σε δυο περιόδους, εκείνη πριν την γιορτή της Μεταμόρφωσης και εκείνη πριν την γιορτή της κοίμησης της Θεοτόκου. Τον 10 αιώνα συνενώθηκαν σε μια νηστεία που περιλαμβάνει 14ημέρες και αρχίζει από την 1 Αυγούστου. Στην συγκεκριμένη νηστεία , νηστεύεται το λάδι εκτός του Σαββάτου και της Κυριακής, ενώ στην γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα καταλύεται το ψάρι. Αν η γιορτή της Παναγίας μας πέσει ημέρα Τετάρτη η Παρασκευή τότε καταλύεται μόνο το ψάρι. Όπως έχουμε αναφέρει και παραπάνω η εκκλησία μας θεωρεί την νηστεία ως μέσο για σωματική και πνευματική άσκηση, να εξαγνιστεί ψυχικά και σωματικά ο άνθρωπος και να πλησιάσει περισσότερο τον Θεό. Επομένως και η νηστεία του Δεκαπενταυγόυστου είναι το ίδιο σημαντική με τις υπόλοιπες νηστείες του έτους και συμβάλει σε αυτόν τον σκοπό. Δεν υπάρχει διαφορά από νηστεία σε νηστεία, ότι έχουν καθιερώσει οι άγιοι μας και η εκκλησία έχει την ίδια σημασία για τον άνθρωπο και την σωτηρία του.
Ορθοδοξία και Παράδοση
Η Ορθοδοξία «συναντά» την ελληνική παράδοση. Τα ήθη-έθιμα της παράδοσης συμπίπτουν με το εκκλησιαστικό ημερολόγιο. Ωστόσο, είναι πολύ μεγάλη η διαφορά σε αυτή τη «συνάντηση» Ορθοδοξίας – Ελληνικής Παράδοσης στις πόλεις και στα χωριά. Ποια η άποψη σας;
Ναι, η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα έθιμα, τις παραδόσεις , τα πανηγύρια τα βρίσκουμε ποιο εύκολα και στην αυθεντική τους μορφή στα χωρία. Οι άνθρωποι εκεί ξεκίνησαν να οργανώνονται στους περίβολους εξωκλησιών όπου συνήθως μετά την λειτουργία για την εορτή κάποιου αγίου άρχιζαν να τραγουδούν, να χορεύουν, να τρώνε όλοι μαζί και να κάνουν κάποια έθιμα. Αυτά ήταν ευκαιρίες για τους ανθρώπους να συναντηθούν, να κοινωνικοποιηθούν, να διασκεδάσουν ακόμη και να επικοινωνήσουν μεταξύ τους τα δυο φύλλα και να γίνουν συνοικέσια. Αντίθετα, στις πόλεις έχουμε αφενός έλλειψη χώρου, δεν μπορούν για παράδειγμα να στηθούν πανηγύρια με τεράστιους χορούς στην αυλή ενός ναού, γιατί οι αστικοί χώροι και οι αυλές είναι περιορισμένοι. Αλλά και οι άνθρωποι στις πόλεις απομονώθηκαν περισσότερο και κλείστηκαν θα λέγαμε στον εαυτό τους. Πολυκατοικίες, διαμερίσματα χωρίς αυλές, άνθρωποι από διάφορα μέρη της Ελλάδος ,άγνωστοι μεταξύ τους μαζεύτηκαν στα αστικά κέντρα κυρίως για εργασία και δυσκολεύτηκαν στην διεξαγωγή εθίμων. Ωστόσο , οφείλουμε να πούμε ότι οι πολιτιστικοί σύλλογοι στις πόλεις τα τελευταία χρόνια έχουν κάνει μεγάλες προσπάθειες να μας μεταφέρουν πολλά έθιμα και παραδόσεις όπως γινόταν στα χωρία. Σε συνεργασία με τους δήμους, την εκκλησία και άλλους φορείς κάνουν αναπαραστάσεις και γλέντια όπως παλιά σε αυλές σχολείων, σε θέατρα , σε μεγάλα πάρκα και όπου επιτρέπει ο χώρος ώστε να συμμετέχουν όλο και περισσότεροι για να μυηθούν στις παραδόσεις μας. Είμαστε λοιπόν πολύ αισιόδοξοι ότι στο μέλλον οι επόμενες γενεές θα έχουν μπολιαστεί με το ευωδιαστό άρωμα της παράδοσης.
Σας ευχαριστούμε θερμά για ακόμα μια φορά και ευχόμαστε καλή επιτυχία στην εργασιακή σας σταδιοδρομία!
Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την συνέντευξη, και να ευχηθώ στην σελίδα σας καλή και δημιουργική συνέχεια και πάντα επιτυχίες.
Πηγή εικόνας
https://www.youtube.com/watch?v=9TgA_RBSlo4
Για το GreekHumans
Αριστείδης Ρούνης, Ιδρυτής και αρχισυντάκτης