Σασσανίδες κατά Πάρθων
Αγώνας για επικράτηση στον Δρόμο του Μεταξιού με όχημα την Θρησκεία
Του Στέφανου Σκαρμίντζου*
Τον 3ο αιώνα π.Χ., όταν οι Σελευκίδες (οι διάδοχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου) άρχισαν να χάνουν τον έλεγχο των ανατολικών επαρχιών τους,μια ημι-νομαδική φυλή, οι Πάρθοι, με αρχηγό τον Αρσάκη Α’, κατέλαβε την περιοχή της Παρθίας γύρω στο 245 π.Χ. Αυτό που ξεκίνησε ως μια τοπική εξέγερση, εξελίχθηκε σε μια αυτοκρατορία που εκτεινόταν από τον Ευφράτη έως τον Ινδό ποταμό.
Ο Μιθριδάτης Α’ ο Μέγας ήταν ο άνθρωπος που άλλαξε τον ρου της ιστορίας. Κατέκτησε τη Μεσοποταμία και τη Βαβυλωνία, μετατρέποντας την Παρθία σε μια πολυπολιτισμική υπερδύναμη. Υιοθέτησε τον τίτλο «Βασιλεύς Βασιλέων», συνδέοντας το όνομά του με την αίγλη των παλιών Περσών βασιλιάδων. Το όνομά του σημαίνει ευλογημένος από τον Μίθρα. Αν και οι Πάρθοι βασιλείς επέδειξαν θρησκευτική ανοχή η σχετική εύνοιά τους προς την μιθραϊκή θρησκεία έκανε τους ιερείς του Ζωροαστρισμού (Μάγους) να δυσθυμούν.
Οι Πάρθοι επέφεραν συντριπτικές ήττες στους Ρωμαίους (μάχη των Καρρών – σημερινή Harran – 53 π.Χ.) αλλά η στρατιωτική τους οργάνωση ήταν κατώτερη των Ρωμαίων και η πρωτεύουσά τους Κτησιφώντα λεηλατήθηκε πολλές φορές από του Ρωμαίους. Σταδιακά οι τοπικοί γαιοκτήμονες έγιναν ημιανεξάρτητοι και η βασιλική εξουσία εξασθένησε. Το 224 μ.Χ., ο Αρδασίρ Α΄ εξεγέρθηκε κατά των Πάρθων. Ο στόχος του ήταν ξεκάθαρος: η αναβίωση του μεγαλείου της Περσίας. Η δυναστεία του πήρε το όνομά της από τον Σασσάν, έναν πρόγονο του Αρδασίρ που ήταν Ζωροάστρης ιερέας.
Η ισχύς και η μακροημέρευση της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών εδράζονταν σε έναν συνδυασμό πολιτικής οργάνωσης, θρησκευτικής ενότητας και στρατιωτικής καινοτομίας. Κεντρικό ρόλο έπαιξε η εγκαθίδρυση μιας αυστηρά συγκεντρωτικής διοίκησης με έδρα την Κτησιφώντα, η οποία επέτρεψε τον αποτελεσματικό έλεγχο των αχανών εδαφών της. Παράλληλα, η ανάδειξη του Ζωροαστρισμού ως επίσημης κρατικής θρησκείας προσέφερε την απαραίτητη ιδεολογική συνοχή, συνδέοντας την πολιτική εξουσία με τη θεϊκή βούληση.
Αυτό το δυναμικό οικοδόμημα πλαισιωνόταν από μια ακαταμάχητη πολεμική μηχανή, με αιχμή του δόρατος τους θρυλικούς Savaran, το βαρύ ιππικό των κατάφρακτων, που για αιώνες αποτέλεσε τον κυριότερο τακτικό αντίπαλο και «εφιάλτη» των ρωμαϊκών λεγεώνων στα πεδία των μαχών. Ο σάχης Σαπώρ αιχμαλώτισε τον αυτοκράτορα Βαλεριανό πυροδοτώντας την ρωμαϊκή κρίση του 3ου μεταχριστιανικού αιώνα. Η σύγκρουση συνεχίστηκε από τους Βυζαντινούς.
Η θρησκευτική επιλογή των Σασσανιδών βασιλέων όμως δημιούργησε τριβές στην επικράτειά τους. Πολλοί κάτοικοι, ειδικά των δυτικών επαρχιών είχαν εξελληνιστεί και αντιμετώπιζαν κρατική καταστολή. Οι σασσανιδικές νίκες εισήγαγαν και χριστιανούς υπηκόους στην αυτοκρατορία. Για να αντιμετωπίσουν το ζήτημα οι Σασσανίδες ενίσχυσαν το Μανιχαϊσμό. Η επιλογή αυτή, έκανε τις συγκρούσεις με το Βυζάντιο που θεωρούσε το Μανιχαϊσμό αίρεση να αποκτήσουν και θρησκευτικό χαρακτήρα.
Η μακροχρόνια σύγκρουση των δύο αυτοκρατοριών επέφερε την εξάντλησή τους. Η κάμψη των Σασσανιδών μετά την ήττα τους από τον Ηράκλειο τον 7ο αιώνα, τους εξασθένισε σε τέτοιο βαθμό που απέτυχαν να σταματήσουν την αραβική εξάπλωση. Συνέπεια αυτής της εξέλιξης ήταν η αντικατάσταση την θρησκευτικής επιβολής των Σασσανιδών με τον ολοκληρωτισμό του του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Μόνο το εμπόδιο της Μεσογείου επέτρεψε στου Βυζαντινούς και τους άλλους Ευρωπαίους να ανακάμψουν.
Πηγές
Στράβων, Γεωγραφικά, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920
Peter Wilcox, Rome’s Enemies Parthians & Sassanid Persians, Osprey Publishing 1986
https://www.iranicaonline.org/
1η δημοσίευση εδώ
https://methormisakathektou.blog/
Πηγή εικόνας
https://methormisakathektou.blog/
* Στέφανος Σκαρμίντζος: M.A. Military History