Ισλαμικό Σχίσμα – Συνέπειες εμφυλίου Μωαβία- Άλυ
Οι άμεσες συνέπειες
Της Βασιλικής Πολυζώνη*
Το σχίσμα
Μετά τη δολοφονία του Άλυ επιπλέον, δημιουργήθηκε η ομάδα των Χαριτζιτών (Αλ- Χαουάρετζ). Αυτοί ήταν σκληροί πολεμιστές και στήριζαν την ιδεολογία τους αποκλειστικά και μόνο στον ένοπλο αγώνα. Η ομάδα αυτή αποτελεί την πιο σκληρή αντιπολίτευση των Ομαϋάδων, και είναι εκείνοι που δυσαρεστήθηκαν με το συμβιβασμό και δολοφόνησαν το χαλίφη Άλυ δημιουργώντας παράλληλα ένα ξεχωριστό κόμμα[1]. Έτσι λοιπόν, εκείνη την περίοδο υπάρχουν τρεις διαφορετικές παρατάξεις στα πλαίσια του ισλαμικού κόσμου. Την πρώτη ομάδα την αποτελούν οι υποστηριχτές του Μωαβία, τη δεύτερη την απαρτίζουν οι μοχθηροί Χαριτζίτες, και τέλος η τρίτη παράταξη, αυτοί που καλύφθηκαν από την πολιτική επιλογή του Άλυ, οι Σιίτες[2].
Ο Μωαβίας στην εξουσία
Η ανάληψη της εξουσίας από το Μωαβία έγινε με την ανακήρυξή του σε χαλίφη στα Ιεροσόλυμα, το 660 μ. Χ. Η επιλογή της τοποθεσίας αυτής ως σημείο αυτοανακήρυξής του δεν ήταν τυχαία. Γνώριζε ο ίδιος πολύ καλά τα πλεονεκτήματα της Μεδίνα και της Δαμασκού, δηλαδή και τον αραβικό και τον βυζαντινό τρόπο ζωής. Επέλεξε λοιπόν, την Ιερουσαλήμ για να τονίσει την αναβάθμισή του.
Το σύνολο των κατοίκων της περιοχής αυτής ήταν Χριστιανοί. Με αυτό τον τρόπο ο Μωαβίας κέρδιζε περισσότερους οπαδούς, υποστηριχτές. Έτσι, έχοντας καλές σχέσεις και με τους Χριστιανούς, ήθελε να καταδείξει και δημόσια την ανεξάρτητη από θρησκευτικούς παράγοντες, πολιτική του, που θα πρέσβευε την ισονομία και ισοπολιτεία. Ο τόπος αυτός είναι το σημείο αναφοράς του μονοθεϊσμού, ιερό σύμβολο στην καρδιά της πλειοψηφίας των κατοίκων του χαλιφάτου, δηλαδή του συνόλου των πληθυσμών της πρώην ανατολικής περιφέρειας των Βυζαντινών (Μεσοποταμίας, Συροπαλαιστίνης και Αιγύπτου) την εποχή των Ομαϋάδων.
Ο Μωαβίας ως επιτυχημένος πολιτικός και διπλωμάτης λοιπόν, αναζητούσε την πιστή αφοσίωση προς το πρόσωπό του, από την πλειοψηφία των κατοίκων. Αυτό το πέτυχε μέσα από την αναγνώριση της θρησκείας τους και με την ίδια του την παρουσία στον τόπο τους. Η φιλική αυτή στάση που κράτησε προς όλους τους κατοίκους της χώρας του, ανεξαρτήτως θρησκείας, ήταν μία ορθή πολιτική κίνηση εκ μέρους του ίδιου που τον ωφέλησε, αφού κέρδισε αυτό που ήθελε, δηλαδή την αναγνώρισή του. Παράλληλα όμως, κατάφερε να ανακόψει τον κίνδυνο που διέτρεχε το χαλιφάτο για αφομοίωση[3].
Συνέπειες εμφυλίου Μωαβία- Άλυ
Οι άμεσες συνέπειες
Η διαμάχη αυτή είχε προκαλέσει πολλές συνέπειες στον Αραβικό Κόσμο, σε πολιτικό, θρησκευτικό, εθνικοφυλετικό και πολιτισμικό επίπεδο. Η κυριότερη συνέπεια, όμως, είναι το τέλος μιας εποχής, με χαρακτήρα θεοκρατικό, και η έναρξη ενός κοσμικού κράτους. Με το Μωαβία στη θέση του αξιώματος του χαλίφη και με τη υποστήριξή του από το λαό, ο ισλαμικός κόσμος γίνεται κομμάτι των ισχυρών κρατών[4].
Επιπλέον, αυτός ο εμφύλιος χώρισε το Ισλάμ σε δύο, δημιουργώντας έτσι το ισλαμικό σχίσμα. Από τη μία είναι το “Σουννιτικό Ισλάμ” (που είναι γνωστό επίσης με τις ονομασίες Αραβικό, Μεσογειακό, κεντρικό, επίσημο, κρατικό, ελληνιστικό Ισλάμ) και έχει οπαδούς τους Σουννίτες, και από την άλλη είναι το “ Σιιτικό Ισλάμ” (ονομαζόμενο και ως το Περσικό ή Περσοασιατικό, Αιρετικό Ισλάμ (σύμφωνα με την άποψη του Σουννιτικού)[5], ανεπίσημο, ανατολικό Ισλάμ), το οποίο ανήκει στους οπαδούς του Άλυ, τους λεγόμενους “ΣΙΑΤ¨ΑΛΙ” και είναι κατά 99% Πέρσες[6].
Το Σουννιτικό Ισλάμ σε παραλληλισμό με τον χριστιανισμό λέγεται Ορθόδοξο. Είναι το παραδοσιακό Ισλάμ, εκείνο που δημιούργησε ο Μωάμεθ. Η συνέχιση, δηλαδή, του τρόπου ζωής και δράσης του ιδρυτή του (610-632), χωρίς παραλλαγές. Σήμερα το Σουννιτικό Ισλάμ επικρατεί σε όλο τον Αραβικό Κόσμο, κατά το μεγαλύτερο βαθμό. Εξαίρεση αποτελεί το νότιο Ιράκ, αφού οι περισσότεροι κάτοικοι είναι Σιίτες (αντίθετα με το βόριο και κεντρικό Ιράκ που στην πλειοψηφία του είναι Σουννιτικό). Σιίτες συναντούμε επιπλέον, σε ένα μεγάλο μέρος από τους κατοίκους των εμιράτων καθώς και στα ανατολικά της Σαουδικής Αραβίας, λόγω της λυχνίας με τον Αραβοπερσικό Κόλπο, και της πρόσβασης των Περσών εκεί [7].
Οι Πέρσες δε μπορούσαν να είναι Σουννίτες καθώς ούτε και το αντίθετο θα μπορούσε να είναι εφικτό, γιατί η εξουσία είναι θεϊκή, μοναδική για όσους είχαν θεϊκό αίμα. Έτσι, οι Πέρσες μετέδωσαν σε μουσουλμάνους τις πολιτικές τους αντιλήψεις, που έχουν να κάνουν με τον Αβαταρισμό.
Αυτός ο όρος (AVATAR- ΑΒΑΤΑΡ) είναι αρχαιοϊνδικός και είναι η ενσάρκωση του θείου σε ανθρώπινη μορφή. Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, το θείο ενσαρκώνεται όταν κινδυνεύει ο πλανήτης από ολική καταστροφή. Το θεϊκό σχέδιο λοιπόν, βάσει αυτής της αντιλήψεως, δεν επιτρέπει την καταστροφή του πλανήτη, γιατί μόνο μέσα στον πλανήτη Γη μπορεί ο άνθρωπος να μετατραπεί σε θεό (θέοση). Να δημιουργήσει δηλαδή ο άνθρωπος εκείνες τις αξίες, για να μπορεί να μεταβάλλεται από άνθρωπο σε θεό. Ο μοναδικός τόπος ενσάρκωσης ΑΒΑΤΑΡ είναι η Ινδία. Οι ΑΒΑΤΑΡ δεν καίγονταν, σύμφωνα με την παραδοσιακή ταφή, γιατί δεν πέθαιναν, αλλά μετατρέπονταν σε κάτι αόρατο, απεριόριστο. Ο Αβαταρισμός (η μεταφυσική έννοια) εκφράζεται έντονα στο Σιιτικό Ισλάμ.
Ο Αβαταρισμός, δηλαδή η ενσάρκωση του θείου στην ανθρώπινη μορφή, είναι το μοναδικό αντίθετο στοιχείο μεταξύ Σουννιτικού και Σιϊτικού Ισλάμ. Για το Σουννιτικό Ισλάμ, ο Θεός είναι κάτι το απόλυτα άχρωμο, άυλο και άοσμο, επομένως δεν μπορεί και να ενσαρκωθεί. Ο Σιιτισμός έχει Ιμάμη και Ιμαμάτο. Ο Ιμάμης έχει σχέση με το θείο και είναι απόλυτα αποδεχτή η γνώμη του. Οι Σιίτες δεν αποδέχονται τους τρεις χαλίφες και δέχονται για πρώτο χαλίφη τον Άλυ (ιμάμης- χαλίφης). Οι υπόλοιποι γι’ αυτούς είναι συγγενείς του Μωάμεθ έως και το δωδέκατο αριθμό συγγένειας με αυτόν). Είναι μία μεταφυσική διαφορά μεταξύ των δύο (Σουννιτών και Σιιτών)[8].
Υπάρχει, όμως, και μία πολιτική διαφορά ανάμεσά τους. Το Σουννιτικό Ισλάμ είναι δημοκρατικό, ενώ το Σιιτικό εφαρμόζει μία μορφή απολυταρχισμού, αφού οι επικεφαλείς του κράτους δεν εκλέγονται από το λαό, γιατί δε θεωρείται ικανός για να κάνει κάτι τέτοιο, αλλά διορίζεται εξ’ ουρανού[9].
Η τρίτη συνέπεια, η οποία είναι επίσης σοβαρή, του εμφυλίου Μωαβία και Άλυ (656), είναι η αλλαγή της έδρας διακυβέρνησης (πρωτεύουσας) και παράλληλα η αλλαγή ιδεολογίας (πολιτικής επιλογής) ή αλλιώς του προσανατολισμού. Μετά τον εμφύλιο πόλεμο το Ισλάμ αποκτά τρίτη πρωτεύουσα του Αραβοϊσλαμικού Κόσμου, τη Δαμασκό, και επομένως τρίτη ιδεολογική μεταμόρφωση. Από Περσοασιατικό ή Ισλαμοπερσικό χαρακτήρα που είχε, μετατρέπεται σε Μεσογειακό. Υποχωρεί δηλαδή, ο αραβοκεντρισμός και το κράτος μετατρέπεται σε κοσμοπολίτικο. Συγχρόνως, ενεργοποιείται ο θεσμός της συγκυριαρχίας στη Μεσόγειο από Βυζαντινούς και Άραβες. Ακόμα, με αυτή την αλλαγή σηματοδοτείται και το πάγωμα της περσικής αναζήτησης για εξουσία[10].
Η διαμάχη των δύο ανδρών είχε και τέταρτη συνέπεια, με εθνικό η φυλετικό χαρακτήρα. Ο ισλαμικός κόσμος- το χαλιφάτο διαιρείται σε δύο τμήματα με φυλετική βάση, σε σημείο διαφοροποίησης. Η διαχωριστική γραμμή των δύο τμημάτων είναι η Μεσοποταμία και ο Αραβοπερσικός Κόλπος. Αυτή χωρίζει τους δύο δογματικά διαφορετικούς κόσμους. Ανάλογα με αυτήν, υπήρχε και αντίστοιχη πολιτισμική διαίρεση. Είναι διαφορετική η ποιότητα, η μορφή και το περιεχόμενο του Σημιτικού Μεσογειακού Πολιτισμού, από την έννοια του Περσοασιατικού Πολιτισμού, λόγω του διαφορετικού κοινωνικού υπόβαθρου. Έτσι, η διαφορά έγκειται σε όλες τις εκφάνσεις του πολιτισμού. Στο Περσοασιατικό χαλιφάτο είναι έντονη η παρουσία του μυστικισμού, ο οποίος ανθίζει και διευρύνεται και μέσα στο Σουννιτικό κόσμο[11].
Αυτές είναι οι κυριότερες συνέπειες του εμφυλίου και υπάρχουν μέχρι και σήμερα, αφού τα πράγματα και οι διαφορές παραμένουν ως είχαν. Έτσι, η διαμάχη υπάρχει και στις μέρες μας με το ίδιο πάθος.
Βιβλιογραφία – Αναφορές
[1] K. Armstrong, Ισλάμ, σελ. 133-134 (περισσότερα για τους Χαριτζίτες), βλ. επίσης Χ. Μπαντάουη, Εισαγωγή (τ.- 1ος), σελ. 171, παρ. 10, βλ. επίσης Α. Γιαννουλάτος, Ισλάμ, σελ. 333, βλ. επίσης B. Lewis, Οι Άραβες, σελ. 69.
[2] K. Armstrong, Μωάμεθ, σελ. 393.
[3] K. Armstrong, Ισλάμ, σελ. 134,139,140,141, βλ. επίσης Χ. Μπαντάουη, Εισαγωγή (τ.- 1ος), σελ. 178/9, παρ. 1, σελ. 181, παρ. 2, βλ. επίσης B. Lewis, Οι Άραβες, σελ. 71, βλ. επίσης B. Lewis, Οι Άραβες, σελ. 71.
[4] Χ. Μπαντάουη, Εισαγωγή (τ.- 1ος), σελ. 171, παρ. 9, σελ. 179-180, παρ. 2.
[5] Α. Γιαννουλάτος, Ισλάμ, σελ. 339, βλ. επίσης B. Lewis, Οι Άραβες, σελ. 78.
[6] K. Armstrong, Μωάμεθ, σελ. 393 (ΣΙΑΤ΄ΑΛΙ σημαίνει οι οπαδοί του Άλυ).
[7] Γ. Ζιάκας, Ισλάμ, σελ. 42, βλ. επίσης Χ. Α. Νομικός, Οι Άραβες, σελ. 160.
[8] Γ. Ζιάκας, Ισλάμ, σελ. 42,43 κ. ε. (περισσότερες πληροφορίες για τους Σουννίτες και τους Σιίτες), βλ. επίσης Al. Hourani, Ιστορία, σελ. 100, βλ. επίσης K. Armstrong, Ισλάμ, σελ. 157, βλ. επίσης Γ. Ζιάκας, Ιστορία, σελ. 373/4.
[9] Χ. Μπαντάουη, Εισαγωγή (τ.- 1ος), σελ. 299.
[10] Al. Hourani, Ιστορία, σελ. 54,55 (ΤΟ ΧΑΛΙΦΑΤΟ ΤΗΣ ΔΑΜΑΣΚΟΥ), βλ. επίσης Χ. Μπαντάουη, Εισαγωγή (τ.- 1ος), σελ. 178, παρ. 1, σελ. 181/2, παρ.2, σελ. 188, παρ. 4.
[11] K. Armstrong, Ισλάμ, σελ. 176, βλ. επίσης Α. Γιαννουλάτος, Ισλάμ, σελ. 357,359,360 κ. ε. (περισσότερα για το μυστικισμό), κεφ. 3ο (ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΙΚΟ ΡΕΥΜΑ), βλ. επίσης K. Armstrong, Μωάμεθ, σελ. 395.
Δείτε σχετικό άρθρο εδώ
https://greekhumans.com/islamiko-sxisma-mia-eisagogi/
Πηγή εικόνας
Βιογραφικό Συντάκτριας
https://greekhumans.com/h-vasiliki-polyzwnh-syntaktria-sto-greekhumans/