Συνοπτική ιστορία της Πολωνίας
Του Στέφανου Σκαρμίντζου*
Οι φυλές που κατοικούσαν στην Αρχαιότητα στην γη της σημερινής Πολωνίας δεν άφησαν γραπτά μνημεία. Η προέλευση του ονόματος “Πολωνία” οφείλεται στους Δυτικούς Σλάβους “Πολάνους”που κατοίκησαν στην περιοχή. Η Πολωνία εμφανίζεται στις γραπτές πηγές τον 10ο μεταχριστιανικό αιώνα. Τον 9ο αιώνα, υπό την ηγεσία της δυναστείας των Piast, δημιουργήθηκε ο πυρήνας του Δουκάτου της Πολωνίας. Ο πρίγκιπας Μιέσκο Α΄ εκχριστιανίζει τη χώρα το 966 μ.Χ. δεχόμενος παπικούς ιεραποστόλους φοβούμενος τις πιέσεις του Γερμανού αυτοκράτορα μετά την γερμανική νίκη κατά των Ούγγρων στο Λέχφελντ έντεκα χρόνια πριν.
Με τον τρόπο αυτόν, οι Πολωνοί υιοθέτησαν τον καθολικισμό και το λατινικό αλφάβητο. To 1025, o Μπολέσλαβ Α΄στέφεται ο πρώτος βασιλιάς που αποτινάσσει την υποτέλεια στον Γερμανό αυτοκράτορα και προσπαθεί να επεκτείνει την επικράτειά του. Έτσι αρχίζει ο ανταγωνισμός των Πολωνών Γερμανών, Τσέχων, Ούγγρων και Βαλτικών φυλών. Μετά τον θάνατό του όμως, οι Πολωνία βυθίστηκε σε δυναστικές έριδες των Πολωνών δουκών.
Το 1226, ο Κόνραντ της Μαζοβίας για να σταματήσει τις επιδρομές της βαλτικής φυλής των Πρώσων και να ελέγξει το εμπόριο του ήλεκτρου κάλεσε στην περιοχή τους Τεύτονες Ιππότες. Οι Γερμανοί υπέταξαν του Βάλτες και απέκτησαν δύναμη που περιορίστηκε λίγο από την Μογγολική εισβολή του 1240. Οι Πολωνοί και Γερμανοί ιππότες συνετρίβησαν στην μάχη της Λεγκνίτσα το 1241 από τον Μπατού Χαν. Οι μογγολικές εισβολές συνεχίστηκαν μέχρι το 1270 και οδήγησαν στην σταδιακή επαναφορά της βασιλικής ισχύος.
Ο Καζιμίρ Γ ενθάρρυνε την εβραϊκή μετανάστευση από το 1330 για αύξηση του πληθυσμού μετά τις ασιατικές εισβολές. Το 1364 ιδρύθηκε το πανεπιστήμιο Jagiellonian σηματοδοτώντας μια πολιτιστική ακμή. Από το 1370, η Πολωνία έγινε μια ένωση των βασιλείων της Ουγγαρίας και της Πολωνίας που διήρκεσε μέχρι το 1382. Το 1385 έγινε δυναστική και πολιτική συγχώνευση με την Λιθουανία (Ένωση του Κρέβο) Η πολωνική – λιθουανική σύμπραξη έφερε τις τεράστιες περιοχές της Ρουθηνίας που ελέγχονταν από το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας στην σφαίρα επιρροής της Πολωνίας και αποδείχθηκε επωφελείς για τους υπηκόους και των δύο χωρών, οι οποίοι συνυπήρξαν και συνεργάστηκαν σε μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές οντότητες στην Ευρώπη για τους επόμενους τέσσερις αιώνες.
Το 1410, περιορίστηκε η γερμανική επιρροή με την μάχη του Γκρύνβαλτ και την επικράτηση του πολωνολιθουανικού στρατού επί των Τευτόνων Ιπποτών. Η δυναστική ένωση Πολωνίας-Λιθουανίας με την Ουγγαρία κατέρρευσε το 1444 με τον θάνατο Βλαδίσλαου Γ’ στην μάχη της Βάρνας. Το 1466 με την ειρήνη του Θορν, οι κτήσεις των Τευτόνων Ιπποτών Βραδεμβούργο και Αν.Πρωσία έγιναν υποτελή φέουδα του πολωνικού στέμματος. Η τότε βασιλική πρωτεύουσα Κρακοβία, μετατράπηκε σε σπουδαίο ακαδημαϊκό και πολιτιστικό κέντρο όπου το 1473 λειτούργησε το πρώτο πολωνικό τυπογραφείο.
Με την αυξανόμενη ισχύ των μεσαίων και κατώτερων ευγενών (Szlachta), το Συμβούλιο του Βασιλιά εξελίχθηκε για να γίνει μέχρι το 1493 στην πολωνική Δίαιτα (SEJM) που περιόριζε την βασιλική ισχύ κι επενέβαινε στην διαδοχή. Οι ευγενείς απέκτησαν βέτο, η θέση των αγροτών χειροτέρεψε και η αστική ανάπτυξη καταπνίγηκε. Οι Γερμανοί υπήκοοι του πολωνικού στέμματος στράφηκαν στον Προτεσταντισμό.
Το 1569, με την Ένωση του Λούμπλιν επισημοποιήθηκε η Πολωνο-λιθουανική Κοινοπολιτεία. Η Πολωνία έγινε μέρος μιας μεγάλης και ισχυρής Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας, η οποία διήρκεσε από το 1569 έως το 1795. Το 1596 πρωτεύουσα έγινε η Βαρσοβία. Η Πολωνία αντιμετώπισε την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τους Τάταρους της Κριμαίας στο Νότο και στα ανατολικά συγκρούστηκε με το Μεγάλο Δουκάτο της Μόσχας καταλαβάνοντας την Δ. Ουκρανία.
Το πολωνικό ιππικό ήταν το καλύτερο της Ευρώπης και στα 1688 συνέτριψε του Τούρκους έξω από την Βιέννη σώζοντας την Αυστρία. Η περίοδος θεωρήθηκε ως μια Χρυσή Εποχή ανεκτικότητας και κοινοβουλευτικού συστήματος αλλά η κατάχρηση του βέτο από τους ευγενείς σταδιακά παρέλυσε το κράτος. Η σύγκρουση με την Σουηδία εξελίχθηκε άσχημα με πολωνική ήττα το 1706 στον Βόρειο Πόλεμο που αποδυνάμωσε την Πολωνία έναντι της Ρωσίας.
Το 1733 ξέσπασε ο Πόλεμος της Πολωνικής Διαδοχής που εξελίχθηκε σε μια σύγκρουση μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Ο πόλεμος έληξε με τη Συνθήκη της Βιέννης (1738), η οποία επιβεβαίωσε τον Αύγουστο Γ΄ ως βασιλιά της Πολωνίας και την επιρροή των ξένων δυνάμεων στην Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία. Τελικά, η αδυνατισμένη Πολωνία διαμελίστηκε μεταξύ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, της Πρωσίας και της Αυστρίας, με συνέπεια την εξαφάνισή της ως ανεξάρτητο κράτος για 123 χρόνια (τρεις διαμελισμοί 1772, 1793, 1795). Πολωνοί εξόριστοι κατέφυγαν στην Γαλλία και εντάχθηκαν στον Γαλλικό Στρατό.
Το 1807 μετά την ήττα της Πρωσίας, ο Ναπολέοντας ίδρυσε το Μεγάλο Δουκάτο της Βαρσοβίας. Οι Πολωνοί σύμμαχοι του Ναπολέοντα πολέμησαν γενναία στην Ισπανία και την Ρωσία αλλά μετά την γαλλική ήττα το Μεγάλο Δουκάτο εξαφανίστηκε από τον χάρτη διαμελισμένο πάλι μεταξύ Ρωσίας και Πρωσίας. Από το 1830 έως το 1863 πραγματοποιήθηκαν αποτυχημένες εξεγέρσεις εναντίον της ρωσικής κυριαρχίας. Οι Πολωνοί επέμειναν πεισματικά στη διατήρηση της ταυτότητας τους μέσω της γλώσσας και του πολιτισμού αντιδρώντας στις προσπάθειες εκρωσισμού.
Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Πολωνία αναγεννήθηκε ως η Δεύτερη Δημοκρατία με έντονη γαλλική υποστήριξη. Από 1919 έως το 1921, οι Πολωνοί ενεπλάκησαν σε ανταρτοπόλεμο κατά των Γερμανών για να αποσπάσουν τμήματα της Σιλεσίας. Το 1922, με γαλλική βοήθεια κατάφεραν να αποκρούσουν την σοβιετική εισβολή νικώντας των Κόκκινο Στρατό έξω από την Βαρσοβία. Στην αντεπίθεσή τους κατέλαβαν μεγάλες εκτάσεις της Λευκορωσίας και της δυτικής Ουκρανίας δημιουργώντας ένα κράτος με πολλές μειονότητες. Στην διάρκεια του Μεσοπολέμου πίεζαν τα βαλτικά κράτη και την Ουγγαρία. Το 1938 απέσπασαν εδάφη που κατοικούσαν πολωνικές μειονότητες από την Τσεχοσλοβακία.
Οι γερμανική εισβολή του 1939 ήταν το έναυσμα του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Βρετανοί και οι Γάλλοι ήταν απροετοίμαστοι για πόλεμο και ο Χίτλερ είχε συμμαχήσει με τον Στάλιν. Ο τεχνικά ανώτερος γερμανικός στρατός συνέτριψε τον πολωνικό με τακτικές κεραυνοβόλου πολέμου. Οι Πολωνοί στρατιώτες επέδειξαν ανδρεία αλλά οι μειονότητες δεν στήριζαν την πολωνική προσπάθεια. Οι Σοβιετικοί εισήλθαν και αυτοί από τα ανατολικά και η χώρα διαμελίστηκε ξανά. Οι Σοβιετικοί εξόρισαν πολλούς Πολωνούς στην Σιβηρία με πολλούς να μην επιστρέφουν ποτέ. Οι Σοβιετικοί συγκέντρωσαν τους Πολωνούς αιχμαλώτους αξιωματικούς και τους εκτέλεσαν (σφαγή του Κάτυν).
Οι Γερμανοί εξόντωναν τους διανοούμενους και τους Εβραίους. Τα περισσότερα στρατόπεδα συγκεντρώσεως ήταν στην Πολωνία και η χώρα είχε μετατραπεί σε ένα μεγάλο σφαγείο. Πολωνοί εξόριστοι πολέμησαν με τους Συμμάχους. Με την γερμανική ήττα στο ανατολικό μέτωπο, οι Σοβιετικοί μπήκαν ξανά στην Πολωνία που πέρασε στην επιρροή τους με την συμφωνία της Γιάλτας. Η απέλαση των γερμανόφωνων μειονοτήτων αλλά και των Πολωνών από την Λευκορωσία και την Ουκρανία διαμόρφωσε την σημερινή Πολωνία.
Οι Σοβιετικοί επέβαλαν κομμουνιστικό καθεστώς με ισχυρό αστυνομικό μηχανισμό. Το 1980, οι δυσαρεστημένοι Πολωνοί που διαμαρτύρονταν κατά του καθεστώτος (Συνδικάτο Αλληλεγγύη με ηγέτη Λεχ Βαλέσα), έγιναν καταλύτης εξελίξεων που έφεραν την πτώση του κομμουνισμού στην ανατολική Ευρώπη το 1989. Η Πολωνία ως Τρίτη Δημοκρατία εισήλθε στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύοντας την κομουνιστική προπαγάνδα. Έγινε μέλος του ΝΑΤΟ το 1999. Το 2004 η Πολωνία ενετάχθη στην ΕΕ αλλά αντιτίθεται πολλές φορές στην «ευρωπαϊκή ολοκλήρωση».
Με την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, αύξησε την στρατιωτική της ετοιμότητα και είναι υπέρ της σκληρής γραμμής κατά των Ρώσων. Οι φόβοι ότι η χώρα μπορεί να συνθλιβεί ξανά μεταξύ Γερμανίας και Ρωσίας όπως στο παρελθόν δεν έχουν κοπάσει.
Πηγές
David Nicolle, Medieval Polish Armies 966–1500 ospreypublishing 2008
Adrian Jamka Renaissance Polish Armies 1492–1569 ospreypublishing 2026
Richard Brzezinski Polish Armies 1569–1696 (1) ospreypublishing 1987
Richard Brzezinski Polish Armies 1569–1696 (2) ospreypublishing 1988
Vincent W. Rospond Polish Armies of the Partitions 1770–94 ospreypublishing 2013
Otto von Pivka Napoleon’s Polish Troops ospreypublishing 1974
Nigel Thomas Polish Legions 1914–19 ospreypublishing 2018
Nigel Thomas Armies of the Russo-Polish War 1919–21 ospreypublishing 2014
Steven J. Zaloga The Polish Army 1939–45 ospreypublishing 1987
Anita Prazmowska A History of Poland Bloomsbury Publishing 2017
1η δημοσίευση εδώ
Πηγή εικόνας
https://methormisakathektou.blog/
* Στέφανος Σκαρμίντζος: M.A. Military History