Συνοπτική ιστορία της Αιγύπτου
Του Στέφανου Σκαρμίντζου*
Προϊστορία και Πρώιμη Δυναστική Περίοδος
Η Αίγυπτος έχει μακρά και πλούσια ιστορία, που εκτείνεται σε διάστημα χιλιάδων ετών. Οι πρώτες ανθρώπινες κοινότητες εμφανίστηκαν στην περιοχή του Νείλου γύρω στο 6000 π. Χ., ενώ τα βασίλεια της Άνω και Κάτω Αιγύπτου ενώθηκαν περίπου το 3150 π. Χ. από τον βασιλιά Ναρμέρ ή Μένης, δημιουργώντας ένα ενιαίο βασίλειο που κυβερνήθηκε από διάφορες δυναστείες. Η αιγυπτιακή ιστορία μπορεί να διαιρεθεί στις ακόλουθες περιόδους:
Παλαιό Βασίλειο (2686–2181 π.Χ.)
Η χώρα κυβερνήθηκε κυρίως από τη 3η έως την 6η Δυναστεία με πρωτεύουσα τη Μέμφιδα. Ενώ οι φαραώ Χέοψ, Χαφρά και Μυκερίνος, έχτισαν τις πυραμίδες που θαυμάζονται μέχρι τις μέρες μας, βασιλική ισχύς κατέρρευσε και οι τοπικοί ηγέτες εμφανίστηκαν. Η ενότητα αποκαταστάθηκε με τον Μεντουχοτέπ Β΄ εκκινώντας την περίοδο που ονομάζεται Μεσαίο Βασίλειο το 2055 π.Χ.
Μεσαίο Βασίλειο (2055–1700 π.Χ.)
Η 11η Δυναστεία, είχε πρωτεύουσα τις Θήβες ενώ 12η Δυναστεία το Λάτι. Σε αυτήν την περίοδο, σημειώθηκε αναβίωση γραμμάτων και τεχνών, ενώ έγιναν μεγάλα έργα άρδευσης και οχύρωσης. Το αξιοπερίεργο είναι ότι το άλογο δεν είχε φτάσει ακόμα στην Αίγυπτο. Γύρω στο 1782 π.Χ., η χώρα δέχτηκε την εισβολή των Ύκσώς που χάρη στα πολεμικά τους άρματα νίκησαν το αιγυπτιακό πεζικό. Οι Ύκσώς, λαός της δυτικής Ασίας, πήραν τον έλεγχο της Κάτω Αιγύπτου κι έκαναν πρωτεύουσα την Άβαρι. Ο Αχμωσης Α’ με συμμαχία πιθανώς των Μινωιτών απελευθέρωσε τη χώρα και ίδρυσε την 18η Δυναστεία, θεμελιώνοντας το Νέο Βασίλειο το 1570 π.Χ.
Νέo Βασίλειο (≈1570–1069 π.Χ.)
Η περίοδος τις μεγάλης ακμής. Εμφανίστηκαν ικανοί φαραώ όπως η βασίλισσα Χατσεψούτ, ο ικανός στρατηγός Τούθμωσις ΙΙΙ, ο θρησκευτικός μεταρρυθμιστής Ακενατών και ο Τουταγχαμών που έγινε διάσημος για τον τάφο του. Κατακτήθηκαν γειτονικά εδάφη, ανεγέρθηκαν ναοί και μνημεία και η Αίγυπτος ήλεγχε πολλά μικρά βασίλεια στην εύφορη ημισέληνο. Ο Ραμσής Β περιόρισε την δύναμη των Χετταίων στην μάχη του Καντές αλλά η χώρα είχε αδυνατίσει πολύ και οι διάδοχοί που απέκρουσαν με δυσκολία τους Λαούς της Θάλασσας γύρω στο 1100 π.Χ.
Μεταβατική Περίοδος και Ξένες Κυριαρχίες (1069–332 π.Χ.)
Τα μισθοφορικά στρατεύματα από την Λιβύη και την Νουβία (Κους) στασίαζαν και ανέβαζαν τους στρατηγούς τους στο θρόνο (25η Δυναστεία). Το 671 π.Χ. τμήματα της χώρας καταλήφθηκαν από τους Ασσυρίους . Παρά της προσπάθειες της Σαϊτικής δυναστείας (26η Δυναστεία) η αιγυπτιακή επιρροή στην Μ. Ανατολή περιορίστηκε. Το 525 π.Χ. οι Πέρσες κατέλαβαν την Αίγυπτο. Από το 404 π.Χ. οι Αιγύπτιοι επαναστατούσαν συχνά με ελληνική βοήθεια αλλά υπέκυψαν το 341 π.Χ. μέχρι που ο Μέγας Αλέξανδρος κατέλυσε την Περσική Αυτοκρατορία.
Πτολεμαϊκή Περίοδος (332–30 π.Χ.)
Μετά τον θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου ο στρατηγός Πτολεμαίος ανακηρύσσεται φαραώ της Αιγύπτου. Παρατηρείται συγχώνευση ελληνικής και αιγυπτιακής κουλτούρας που κορυφώνεται με την δημιουργία της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Η χώρα εξαντλείται όμως στον αγώνα κατά των Σελευκιδών και σπανιότερα κατά των Μακεδόνων, ενώ ταλανίζεται από δυναστικές έριδες που προκαλούν ρωμαϊκές επεμβάσεις. Η επέμβαση του Ιουλίου Καίσαρα έφερε στο θρόνο την Κλεοπάτρα που αργότερα υποστήριξε τον Μ. Αντώνιο στις ρωμαϊκές διαμάχες.
Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Περίοδος (30 π.Χ. – 642 μ.Χ.)
Η ήττα στο Άκτιο μετέτρεψε την Αίγυπτο σε ρωμαϊκή επαρχία το 30 π.Χ. Κατόπιν η χώρα πέρασε στους Βυζαντινούς. Η χριστιανική πίστη διαδόθηκε αλλά ο πληθυσμός που ακολουθούσε το μονοφυσιτικό δόγμα, δεν αντέδρασε σθεναρά κατά την αραβική κατάκτηση το 642 π.Χ.
Ισλαμοποίηση και Εποχή των Χαλιφάτων
Μετά την Αραβική κατάκτηση η πλειοψηφία του πληθυσμού ασπάστηκε το Ισλάμ και η Αραβική έγινε η κύρια γλώσσα. Η Αίγυπτος έγινε κέντρο αντίστασης κατά των Σταυροφόρων υπό τον Σαλαδίνο. Τον 13ο αι., οι Μαμελούκοι πήραν τη εξουσία, απέκρουσαν την μογγολική εισβολή και έδιωξαν Σταυροφόρους αλλά δεν εκσυγχρόνισαν το κράτος.
Οθωμανική και Βρετανική Κυριαρχία
Ο Οθωμανός Σουλτάνος Σελίμ συνέτριψε του Μαμελούκους το 1517 και η Αίγυπτος αποτέλεσε τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Αίγυπτος δέχτηκε γαλλική εισβολή και ο σουλτάνος έστειλε τον Μεχμέτ Αλή που εξόντωσε τουs Μαμελούκους και κατέλαβε την εξουσία στην Αίγυπτο ως εκπρόσωπος του Σουλτάνου μετά το 1805. Αφού κατέπνιξε κάθε διαφωνούντα, προήγαγε την γεωργία και το εμπόριο και αναδιοργάνωσε τον στρατό με Ευρωπαίους αξιωματικούς. Η επέμβασή του στην Ελλάδα υπέρ των Οθωμανών απέτυχε λόγω της ευρωπαϊκής αντίδρασης και της ελληνικής επιμονής. Στηριγμένος στον νέο στρατό ο Μεχμέτ Αλή έφερε σε δύσκολη θέση τους Οθωμανούς που γλίτωσαν με ευρωπαϊκή παρέμβαση. Μετά την κατασκευή της διώρυγας του Σουέζ, η Αίγυπτος έγινε βρετανικό προτεκτοράτο. Μέσω Αιγύπτου, οι Βρετανοί στήριξαν την Αραβική εξέγερση κατά των Οθωμανών στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και απέκρουσαν τις ενέργειες του Άξονα στην Αφρική στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σύγχρονη Αίγυπτος
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αίγυπτος απέκτησε ανεξαρτησία και γνώρισε περιόδους μοναρχίας, δημοκρατίας και στρατιωτικών καθεστώτων. Το 1948 απέτυχε κατά το Ισραήλ αλλά διατήρησε την λωρίδα της Γάζας. Ο στρατηγός Νάσερ έδιωξε τον βασιλιά και εθνικοποίησε την διώρυγα του Σουέζ. Η επίθεση του Ισραήλ και η αγγλο-γαλλική επέμβαση το 1956 σταματήθηκαν από την σύμπραξη ΗΠΑ-ΕΣΣΔ. Μια απόπειρα ανατροπής του status quo το 1967 έληξε άδοξα με τον πόλεμο των έξι Ημερών. Οι Αιγύπτιοι έφεραν ωστόσο σε δύσκολη θέση το Ισραήλ το 1973 και κατάφεραν να πάρουν ξανά τον έλεγχο του Σουέζ. Το 1979 η Αίγυπτος υπέγραψε ειρήνη με το Ισραήλ αλλά ο πρόεδρος Σαντάτ δολοφονήθηκε το 1981. Διάδοχός του υπήρξε ο Χ. Μουμπάρακ που κυβέρνησε για 30 χρόνια. Μετά την επανάσταση του 2011 παραλίγο να έρθουν στην εξουσία οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι αλλά έγινε στρατιωτικό κίνημα και την εξουσία ανέλαβε ο Αμπντέλ Φατάχ αλ‑Σίσι, ενώ ο τουρισμός συνεχίζει να αναπτύσσεται.
Πηγές
– Mark Healy New Kingdom Egypt ospreypublishing 1992
– Asimov, Isaac. The Near East: 10,000 Years of History. Boston: Houghton Mifflin, 1968.
– Cline, Eric (2000), The Battles of Armageddon: Megiddo and the Jezreel Valley from the Bronze Age to the Nuclear Age, University of Michigan Press, ISBN 0-472-09739-3
– Steven Runciman «History of the Crusades» Translated by: Nikos K. Paparrodos, Published by: Army General Staff 1977
– Martin Sicker, The Islamic World in Ascendancy: From the Arab conquests to the Siege of Vienna, Praeger Publishers, 2000
– Derek Varble The Suez crisis 1956 ospreypublishing 2003
– Simon Dunstan The Six Day War 1967 ospreypublishing 2009
– Πάργας, Στέφανος : Συνοπτική ιστορία της Αιγύπτου εκδόσεις Γράμματα, Αθήνα 1926
– LocalHistories.org
1η δημοσίευση εδώ
Πηγή εικόνας
https://methormisakathektou.blog/
* Στέφανος Σκαρμίντζος: M.A. Military History