Βιβλιοπρόταση – Ο Σκυριανός Μαντζουράνης Κουναδίνης
Η συλλογική μοίρα του ελληνισμού μέσα από το βιωματικό λόγο ενός Σκυριανού θαλασσοπόρου
Η σημερινή πρόταση αφορά στο βιβλίο του Μαντζουράνη Κουναδίνη με τίτλο «Ο Σκυριανός λογοτέχνης Μαντζουράνης Κουναδίνης. Από την Θεσσαλονίκη μετανάστης στην Βραζιλία».
Βιβλιοκριτική της Βασιλικής Πολυζώνη
Η παρούσα έκδοση, την επιστημονική επιμέλεια και τον υπομνηματισμό της οποίας υπογράφει με εξαιρετική επιτυχία ο Μιχάλης Κατσικαρέλης, επιτυγχάνει κάτι βαθύτερο από μια συμβατική βιογραφική καταγραφή. Κατορθώνει να μετατρέψει το χειρόγραφο του Σκυριανού ναυτικού, ποιητή και συγγραφέα Μαντζουράνη Κουναδίνη (1933–1994) σε ένα ανάγλυφο εγχειρίδιο ιστορικής μνήμης, όπου η ατομική διαδρομή ταυτίζεται απόλυτα με τη συλλογική μοίρα του σύγχρονου ελληνισμού.
Ο Κουναδίνης ενσαρκώνει υποδειγματικά τον τύπο του μέσου Έλληνα της μεταπολεμικής περιόδου, έχοντας εγγράψει στο βιογραφικό του τα πιο καθοριστικά και τραυματικά βιώματα του 20ού αιώνα: την ορφάνια, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, την ξενιτιά και τη ναυτοσύνη. Η αφήγηση φωτίζει την πολυτάραχη δεκαετία του ’40, αναδεικνύοντας τις προσπάθειες μιας καθημαγμένης κοινωνίας να ορθοποδήσει μέσα από δομές όπως το ίδρυμα απόρων παίδων «Ο Αριστοτέλης» στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, αποτυπώνει ανάγλυφα το κλίμα του ’50, όταν η υπερπόντια μετανάστευση προς τη Βραζιλία —μέσω της Διακυβερνητικής Επιτροπής Μετανάστευσης (Δ.Ε.ΜΕ)— αποτελούσε μια σκληρή, πλην όμως επίσημη κυβερνητική πολιτική διεξόδου από τη φτώχεια.
Για τον Κουναδίνη, η θάλασσα υπήρξε ο κατεξοχήν δρόμος, η μοίρα αλλά και ένα σπουδαίο σχολείο ζωής. Το βιβλίο μάς εισάγει στην περίοδο της πρώτης του ναυτολόγησης και της ναυτικής του εξέλιξης, η οποία σφραγίστηκε από την τιμητική του παρασημοφόρηση από τον ιστορικό βρετανικό οργανισμό Liverpool Shipwreck & Humane Society.
Από φιλολογική σκοπιά, η δομή του έργου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οργανώνεται γύρω από μια δυναμική εναλλαγή αφηγηματικών τρόπων. Η χρήση του τρίτου προσώπου προσφέρει την απαραίτητη αντικειμενική απόσταση για την ιστορική πλαισίωση των γεγονότων. Την ίδια στιγμή, η δομή αυτή διαρρηγνύεται και συμπληρώνεται από την άμεση παράθεση των προσωπικών καταγραφών και σκέψεων του ίδιου του δημιουργού, προσδίδοντας στο κείμενο τον αυθεντικό παλμό του βιώματος. Αυτή η υβριδική αρχιτεκτονική —ανάμεσα στην ιστορική τεκμηρίωση και την εσωτερική εξομολόγηση— επιτρέπει στον αναγνώστη να μεταβαίνει ομαλά από το γενικό (την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα) στο ειδικό (τον ψυχισμό του ήρωα).
Εξίσου αξιοπρόσεκτη είναι και η γλωσσική διατύπωση του χειρογράφου. Ο λόγος του Κουναδίνη είναι εξαιρετικά παραστατικός, πλούσιος σε εικονοποιία, που μεταφέρει αυτούσιο το άρωμα της εποχής και της ναυτικής καθημερινότητας. Η γλώσσα του ισορροπεί ανάμεσα σε δύο αντίρροπες αλλά συμπληρωματικές τάσεις: από τη μία, διακρίνεται από έναν λυρικό, βιωματικό αυθορμητισμό, λουσμένο στη νοσταλγία για τα τοπία, τη ντοπιολαλιά και τη λαογραφία της Σκύρου· από την άλλη, μετουσιώνεται σε έναν λόγο στιβαρό, ρεαλιστικό και έντονα κριτικό, ικανό να αποδώσει τις κοινωνικές αντιξοότητες, τη σκληρότητα της ξενιτιάς και τους κινδύνους της θάλασσας.
Πρόκειται για ένα πολύτιμο κείμενο-τεκμήριο, ένα έργο επιστροφής στη μνήμη. Προσφέρει στον σύγχρονο αναγνώστη τη δυνατότητα μιας βαθιάς υπαρξιακής ταύτισης με έναν ήρωα που ταξίδεψε μακριά, αλλά κράτησε τις ρίζες του ως μόνιμο και αδιαπραγμάτευτο σημείο αναφοράς.
Καλοτάξιδο το βιβλίο!
Η Ομάδα του GreekHumans