Ίδρυση – Εξέλιξη – Εκσυγχρονισμός Ρωσικού Κράτους
Της Βασιλικής Πολυζώνη*
Η διαμόρφωση του Ρωσικού έθνους
Η συγκρότηση του έθνους των Ρώσων συνδέεται με την εμφάνιση των Βάραγγων τον 9ο αιώνα. Οι Βάραγγοι, γνωστοί στους ανατολικούς Σλάβους ως Ρως, ήταν σκανδιναβικά φύλα που ασχολούνταν τόσο με το εμπόριο όσο και με την πειρατεία. Στη Δυτική Ευρώπη έγιναν γνωστοί ως Βίκινγκς ή Νορμανδοί. Στην περιοχή της σημερινής Ρωσίας εκμεταλλεύτηκαν τους ποτάμιους δρόμους για τις εμπορικές τους δραστηριότητες, κυρίως τη διαδρομή «από τους Βαράγγους στους Έλληνες», η οποία τους οδηγούσε στον Εύξεινο Πόντο και στην Κωνσταντινούπολη. Με την πάροδο του χρόνου οι Βάραγγοι εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στους ανατολικούς Σλάβους και αναμείχθηκαν μαζί τους, σχηματίζοντας σταδιακά έναν νέο λαό. Σε αυτόν έδωσαν το όνομά τους και την πολιτική οργάνωση, ενώ οι Σλάβοι συνέβαλαν με τη γλώσσα και τον κύριο πληθυσμιακό κορμό.
Ίδρυση του κράτους του Κιέβου και σχέσεις με το Βυζάντιο
Στα μέσα του 9ου αιώνα συγκροτήθηκε το πρώτο οργανωμένο πολιτικό μόρφωμα των Ρως, γνωστό ως ηγεμονία του Κιέβου.
Το κράτος αυτό απέκτησε ιδιαίτερη σημασία χάρη στον έλεγχο βασικών εμπορικών οδών, κυρίως της ποτάμιας διαδρομής του Δνείπερου, μέσω της οποίας διεξαγόταν εμπόριο με το Βυζάντιο και το μουσουλμανικό Χαλιφάτο. Οι πρώιμες σχέσεις των Ρως με το Βυζάντιο χαρακτηρίστηκαν από στρατιωτικές συγκρούσεις, οι οποίες όμως δεν απέφεραν επιτυχία στους Ρώσους. Κατά τον 10ο αιώνα, οι σχέσεις αυτές εξομαλύνθηκαν μέσω της σύναψης δύο σημαντικών εμπορικών συνθηκών το 911 και το 944, οι οποίες ρύθμιζαν τη δραστηριότητα των Ρώσων εμπόρων στην Κωνσταντινούπολη. Οι εντεινόμενες οικονομικές και διπλωματικές επαφές μεταξύ των δύο κρατών δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για τη θρησκευτική προσέγγιση και τελικά τον εκχριστιανισμό των Ρως.
Ο εκχριστιανισμός των Ρώσων
Στα τέλη του 10ου αιώνα, ο βυζαντινός αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ ζήτησε τη στρατιωτική συνδρομή του Ρώσου ηγεμόνα Βλαδιμήρου, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης εσωτερικών εξεγέρσεων στην αυτοκρατορία.
Ως αντάλλαγμα, υποσχέθηκε να του παραχωρήσει ως σύζυγο την αδελφή του Άννα, γεγονός που θα σήμαινε την ένταξη του Ρώσου ηγεμόνα στο βυζαντινό διπλωματικό σύστημα.
Παρά την καθοριστική συμβολή των Ρώσων στην καταστολή της ανταρσίας των μεγάλων γαιοκτημόνων, η υπόσχεση αυτή δεν τηρήθηκε αρχικά.
Η κατάληψη της βυζαντινής πόλης της Χερσώνας από τον Βλαδίμηρο ανάγκασε τελικά τον αυτοκράτορα να αποδεχθεί τον γάμο, θέτοντας ως όρο την αποδοχή του Χριστιανισμού από τον Ρώσο ηγεμόνα.
Η βάπτιση του Βλαδιμήρου και ο γάμος του με την Άννα πραγματοποιήθηκαν στη Χερσώνα, ενώ λίγο αργότερα ακολούθησε η μαζική βάπτιση του πληθυσμού της Ρως στα νερά του Δνείπερου το 989.
Συνέπειες του εκχριστιανισμού
Ο εκχριστιανισμός των Ρώσων είχε καθοριστική σημασία για την ιστορική τους πορεία, καθώς ενέταξε εκτεταμένες περιοχές της ανατολικής Ευρώπης στη σφαίρα επιρροής της Ορθοδοξίας και του βυζαντινού πολιτισμού.
Η πολιτισμική αυτή ένταξη συνέβαλε στην ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων με το Βυζάντιο και στη στενότερη πολιτική συνεργασία, ενώ παράλληλα αυξήθηκε σημαντικά η παρουσία Βαράγγων και Ρώσων μισθοφόρων στον βυζαντινό στρατό και ιδιαίτερα στη Βαραγγική Φρουρά.
Υποσημειώσεις – Βιβλιογραφία
Franklin, S. & Shepard, J., The Emergence of Rus 750–1200, Longman, 1996.
Ιστορία Β΄ Γυμνασίου, Υπουργείο Παιδείας, κεφ. «Οι Σλάβοι και οι Ρως».
Ιστορία Μεσαιωνικών Χρόνων, Α΄ Λυκείου, Υπουργείο Παιδείας.
Καραγιάννης, Β., Βυζάντιο και Σλάβοι, Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα.
Kazhdan, A. (ed.), Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford UP, 1991.
Meyendorff, J., Byzantium and the Rise of Russia, Cambridge UP, 1981.
Noonan, T. S., “The Varangians in Europe’s Eastern Trade”, Journal of World History, 1998.
Obolensky, D., The Byzantine Commonwealth, 1971.
Ostrogorsky, G., History of the Byzantine State, Rutgers UP, 1969.
Riasanovsky, N., A History of Russia, Oxford University Press.
Runciman, S., The Byzantine Civilization, 1965.
Sawyer, P., The Age of the Vikings, Edward Arnold, 1971.
The Primary Chronicle, μτφρ. Cross & Sherbowitz-Wetzor, Harvard UP, 1953.Πηγή εικόνας
https://users.sch.gr/ipap/Ellinikos_Politismos/Istoria-b/3-1-6.htm
Βιογραφικό Συντάκτριας
https://greekhumans.com/h-vasiliki-polyzwnh-syntaktria-sto-greekhumans/